Przewiń treść

Barokowe antepedia w kościele Wizytek

Haftowane antepedia w kościele warszawskich Wizytek, podobnie jak hebanowe tabernaculum w ołtarzu głównym, są niezwykłymi zabytkami z czasów Wazów.

Trzy spośród czterech antepediów fundowanych przez królową Ludwikę Marię Gonzagę (1611-67), żonę dwóch kolejnych Wazów: Władysława IV i Jana Kazimierza, można oglądać raz na trzy lata w czasie Świąt Wielkiej Nocy. Pokazywane są w pierwszym (licząc od prezbiterium) ołtarzu bocznym lewej nawy, co roku zamienianym w Ciemnicę. Na wprost niego tradycyjnie urządzany jest Grób Pański.

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Trójkąt jako symbol Boga Ojca i zarazem Trójcy Świętej. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Trójkąt jako symbol Boga Ojca i zarazem Trójcy Świętej. Fot. Jerzy S. Majewski

Zawsze czekam na ten moment i fotografuję kolejne wystawione antepedium, czyli dekoracyjne zakrycia lub zasłony frontowej części stołu ołtarzowego. Na co dzień są one bowiem przechowywane w niedostępnym klasztorze Wizytek.  Jak czytamy w katalogu do wystawy „Narodziny Stolicy” z 1996 r., wszystkie trzy antepedia plus czwarte, eksponowane w czasie wielkich świąt i uroczystości religijnych przed ołtarzem głównym, pochodzą z fundowanego przez królową tzw. aparatu wodnego. Określany jest on tak z uwagi na efekt światłocieniowy tła części tkanin. Zawiera oprócz antepediów też dalmatyki, stułę i manipularze.

Zgodnie z tradycją klasztorną antepedia haftowane były przez same wizytki. Prace przy komplecie zaczęły się w roku 1664, ale zakończono je już po śmierci monarchini. Ich program ikonograficzny miał być pomysłem samej królowej. Na jednym z antepediów odnajdziemy jej inicjał.

W tym roku w bocznym ołtarzu zobaczyć można antepedium z wizerunkiem złożonego na ołtarzu Baranka Bożego. Towarzyszą mu dzbany z bukietami kwiatów oraz wyobrażenia rączych jeleni.  (W symbolice chrześcijańskiej związanej ze Zmartwychwstaniem jeleń. łaknąc wody ze strumienia, oznacza duszę odradzającą się u czystych źródeł zbawienia, ale też symbolizuje tryumf Chrystusa nad złem).

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Gołębica. Symbol Ducha Świętego. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Gołębica, symbol Ducha Świętego. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Wazon z kwiatami. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Wazon z kwiatami. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Królewski monogram. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z symbolami Trójcy Świętej. Królewski monogram. Fot. Jerzy S. Majewski

Najbardziej uroczyste wydaje się jednak antepedium z symbolicznym wyobrażeniem Trójcy Świętej w postaci trójkąta w glorii Boga Ojca, Gołębicy Ducha Świętego i Syna jako Baranka, leżącego na księdze z krzyżem. I tu po bokach wyobrażono dzbany z liśćmi akantu i kwiatami. Haft uzupełniony został aplikowanymi na aksamicie tarczami wypełnionymi monogramami o niezwykle skomplikowanym rysunku. Lewy odnosi się do królowej. Jak czytamy w katalogu, motyw haftu o naturalistycznej stylizacji miał być zastosowany tu po raz pierwszy w Polsce.

Trzecie z antepediów jest mniejsze i ukazuje Pelikana karmiącego własną krwią dzieci. Pelikan, powszechnie odczytywany jako symbol miłosierdzia, zawiera w sobie symbolikę związaną z Chrystusem. W opowieści o pelikanie karmiącym swoją krwią dzieci widziano obraz Chrystusa wzywającego nas do powstania z nicości, a także Zbawiciela przybitego do krzyża, ofiarującego swą krew za nasze życie wieczne.

Tkanina ta zdaniem badaczy była przerabiana w XVIII stuleciu, podobnie jak czwarty z zabytków z przedstawieniem płonącego Feniksa, będącego w tym wypadku oczywistym symbolem Zmartwychwstania. Ten ostatni zabytek  eksponowany jest obecnie przed ołtarzem głównym.

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z wyobrażeniem Baranka Bożego. Po 1664 r. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z wyobrażeniem Baranka Bożego. Po 1664 r. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Baranek Boży Agnus Dei symbolizuje ofiarę Jezusa na krzyżu, którą złożył dla odkupienia ludzkości. Fot.: Jerzy S. Majewski.
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Baranek Boży, Agnus Dei symbolizuje ofiarę Jezusa na krzyżu, którą złożył dla odkupienia ludzkości. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Dzban z kwiatami i rącze jelenie. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Dzban z kwiatami i rącze jelenie. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Fragment haftowanej bordiury. Fot.: Jerzy S. Majewski.
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Fragment haftowanej bordiury. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Fragment haftu. Kwiaty w dzbanie. Fot.: Jerzy S. Majewski.
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Barankiem Bożym. Fragment haftu. Kwiaty w dzbanie. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Pelikanem. Po 1664 r. Przerabiane w XVIII w. Fot.: Jerzy S. Majewski.
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Pelikanem. Po 1664 r. Przerabiane w XVIII w. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Pelikanem. Wyobrażenie Pelikana karmiącego pisklęta własną krwią i symbolizującego ofiarę Chrystusa. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Pelikanem. Wyobrażenie Pelikana karmiącego pisklęta własną krwią i symbolizującego ofiarę Chrystusa. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Pelikanem. Fragment z krzewem. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Pelikanem. Fragment z krzewem. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Feniksem. Po 1664 r. Przerabiane w XVIII w. Fot.: Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Antepedium z Feniksem. Po 1664 r. Przerabiane w XVIII w. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kościół Wizytek. Fragment antepedium z Feniksem. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kościół Wizytek. Fragment antepedium z Feniksem. Fot. Jerzy S. Majewski

Tagi

art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota Budapeszt Cinque Terre cmentarz design funkcjonalizm Gdańsk Gdynia gotyk II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice kicz kościół Kraków malarstwo mała architektura modernizm nowe inwestycje Nowy Świat odbudowa pałace Podróże Pomorze Powstanie Warszawskie Poznań renesans Rosja Rzym secesja sztuka ulotna wakacje Warszawa Wielkanoc wieżowce Wizytki wrzesień 1939 Łódź