Przewiń treść

Szlakiem modernizmu. Bielsko-Biała. Rejon ulicy Bohaterów Warszawy (cz.II)

Gdy w latach 30. książęta Sułkowscy borykali się z problemami finansowymi, postanowili sprzedać ogród pałacowy i rozparcelować go. Wytyczono kilka ulic, z główną Aleją Sułkowskiego. Wzdłuż nich pomiędzy 1934 a 1939 r. powstał szereg nowoczesnych kamienic utrzymanych w duchu architektury późnego funkcjonalizmu.

Budowano je, korzystając z dobrodziejstwa ustawy dającej ulgi przedsiębiorcom wznoszącym domy mieszkalne.

→  Pisałem o tym tutaj: Szlakiem modernizmu. Bielsko-Biała. Rejon ulicy Bohaterów Warszawy (cz. I)

W ten sposób w rejonie Al. Sułkowskiego powstał spójny architektonicznie kompleks budynków, dziś obficie przetykany powojennymi plombami. Modernistyczne kamienice Bielska oraz Białej z lat 30. to ważny i wciąż szerzej nieznany składnik spuścizny architektonicznej i artystycznej II Rzeczpospolitej. Jako taki zasługują one na ścisłą ochronę konserwatorską wraz zachowanymi tynkami, detalami architektonicznymi i elementami wystroju wnętrz sieni czy klatek schodowych.

Poniżej dalsza część fotograficznej opowieści o zabudowie z lat 30., powstałej w rejonie dawnych ogrodów zamkowych.

Bielsko-Biała. Zabudowa pierzei ulicy Grota Roweckiego (d. Al. Marszałkowskich). Od lewej kamienica nr 6, dalej nr 4 projektu Pawła Juraszko z ok 1935 r. oraz w głębi nr 2 projektu spółki Jüttner & Bolek przy współpracy I. R. Glücklicha z 1935 r. z bardzo indywidualnie opracowanym wykuszem. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Zabudowa pierzei ulicy Grota Roweckiego (d. Al. Marszałkowskich). Od lewej kamienica nr 6, dalej nr 4 projektu Pawła Juraszko z ok 1935 r. oraz w głębi nr 2 projektu spółki Jüttner & Bolek przy współpracy I. R. Glücklicha z 1935 r. z bardzo indywidualnie opracowanym wykuszem. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Jana Stonawskiego przy Grota Roweckiego 4 z 1936 r. o prostokątnym wykuszu. Projekt Paweł Juraszko. Być może właściciel Jan Stonawski tożsamy jest z polskim działaczem niepodległościowych ze Śląska Cieszyńskiego. Od 1936 r. był on dyrektorem Koedukacyjnego Gimnazjum Kupieckiego w Cieszynie. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Jana Stonawskiego przy Grota Roweckiego 4 z 1936 r. o prostokątnym wykuszu. Projekt Paweł Juraszko. Być może właściciel Jan Stonawski tożsamy jest z polskim działaczem niepodległościowych ze Śląska Cieszyńskiego. Od 1936 r. był on dyrektorem Koedukacyjnego Gimnazjum Kupieckiego w Cieszynie. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Jana Stonawskiego przy Grota Roweckiego 4 z 1936 r. o prostokątnym wykuszu. Projekt Paweł Juraszko. Fragment ościeża portalu wykonanego z lastrico. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Jana Stonawskiego przy Grota Roweckiego 4 z 1936 r. o prostokątnym wykuszu. Projekt Paweł Juraszko. Fragment ościeża portalu wykonanego z lastrico. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Projekt być może Alfreda Wiedermanna. W symetrycznej elewacji zastosowane zostały motywy widoczne w projektach Wiedermanna, takie półkoliście zamknięte balkony o pełnych balustradach czy cokół licowany ciosami z kamienia. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Projekt być może Alfreda Wiedermanna. W symetrycznej elewacji zastosowane zostały motywy widoczne w projektach Wiedermanna, takie półkoliście zamknięte balkony o pełnych balustradach czy cokół licowany ciosami z kamienia. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Portal umieszczony na osi. Wykonany ze sztucznego kamienia. Na nim widać napis LSR ("Luftschutz Räume), namalowany w czasie okupacji i oznaczający schron przeciwlotniczy w piwnicy budynku. W pobliżu w rejonie ul. Grota Roweckiego oraz w Białej na tyłach ratusza zbudowano w czasie wojny znacznie większe schrony przeciwlotnicze. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Portal umieszczony na osi. Wykonany ze sztucznego kamienia. Na nim widać napis LSR („Luftschutz Räume), namalowany w czasie okupacji i oznaczający schron przeciwlotniczy w piwnicy budynku. W pobliżu w rejonie ul. Grota Roweckiego oraz w Białej na tyłach ratusza zbudowano w czasie wojny znacznie większe schrony przeciwlotnicze. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Projekt być może Alfreda Wiedermanna. Fragment przyziemia kamienicy. Cokół licowany kamieniem, wyżej ściana wyprawiona sztucznym kamieniem i wysokiej jakości tynkiem szlachetnym. Niestety cokół oszpecony został skrzynkami z instalacjami gazowymi i elektrycznymi o kompromitującej estetyce i prymitywnym wykonaniu. Fot. Jerzy S. Majewski.
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Projekt być może Alfreda Wiedermanna. Fragment przyziemia kamienicy. Cokół licowany kamieniem, wyżej ściana wyprawiona sztucznym kamieniem i wysokiej jakości tynkiem szlachetnym. Niestety cokół oszpecony został skrzynkami z instalacjami gazowymi i elektrycznymi o kompromitującej estetyce i prymitywnym wykonaniu. Fot. Jerzy S. Majewski.
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 8 (d. Al. Marszałkowskie). Strzałka wskazująca drogę do schronu LSR w piwnicy namalowana na ościeżu portalu kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 8 (d. Al. Marszałkowskie). Strzałka wskazująca drogę do schronu LSR w piwnicy namalowana na ościeżu portalu kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Poważny, „klasycyzujący” portal funkcjonalistycznej kamienicy przy Grota Roweckiego 8. Przykład dewastacji dokonanej w trakcie skrajnie prymitywnego montażu skrzynki gazowej. Równie koszmarna jest stojąca obok wejścia skrzynka elektryczna. To oczywiście partactwo „fachowców”. Brak słów dla określenia bezmyślności i poziomu intelektualnego prostaków, którzy montowali instalację gazową. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Poważny, „klasycyzujący” portal funkcjonalistycznej kamienicy przy Grota Roweckiego 8. Przykład dewastacji dokonanej w trakcie skrajnie prymitywnego montażu skrzynki gazowej. Równie koszmarna jest stojąca obok wejścia skrzynka elektryczna. To oczywiście partactwo „fachowców”. Brak słów dla określenia bezmyślności i poziomu intelektualnego prostaków, którzy montowali instalację gazową. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6 (d. Al. Marszałkowskie). Projekt być może Alfreda Wiedermanna. Sień budynku. Jej ściany wykonano ze stylizowanych płyt z jasnoszarego lastriko. Bardzo podobne płyty znajdują się w sieni kamienicy przy Piastowskiej 2, wzniesionej wg projektu Wiedermanna. Fot. jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6 (d. Al. Marszałkowskie). Projekt być może Alfreda Wiedermanna. Sień budynku. Jej ściany wykonano ze stylizowanych płyt z jasnoszarego lastriko. Bardzo podobne płyty znajdują się w sieni kamienicy przy Piastowskiej 2, wzniesionej wg projektu Wiedermanna. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Sufit sieni oświetlony został indywidualnie zaprojektowaną lampą w postaci szklanego pasa. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Sufit sieni oświetlony został indywidualnie zaprojektowaną lampą w postaci szklanego pasa. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Szafka na instalacje. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Szafka na instalacje. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Klatka schodowa. Balustrada schodów. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Grota Roweckiego 6. Klatka schodowa. Balustrada schodów. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy ul. Bohaterów Warszawy 17 (d. Al. Sułkowskiego). Jak ustaliła Ewa Chojecka, projekt pracowni Jüttner & Bolek sporządzony został w 1934 r. dla inżyniera Izydora F. Silbigera i zatwierdzony w 1935 r. Realizacja zapewne trwała jeszcze ok. 1936 r. Fasadę ujmują z boków płytkie ryzality, łagodnie zaokrąglone ku środkowej, cofniętej partii fasady. Właściciel kamienicy zajmował się w Bielsku handlem papierem.
Bielsko-Biała. Kamienica przy ul. Bohaterów Warszawy 17 (d. Al. Sułkowskiego). Jak ustaliła Ewa Chojecka, projekt pracowni Jüttner & Bolek sporządzony został w 1934 r. dla inżyniera Izydora F. Silbigera i zatwierdzony w 1935 r. Realizacja zapewne trwała jeszcze ok. 1936 r. Fasadę ujmują z boków płytkie ryzality, łagodnie zaokrąglone ku środkowej, cofniętej partii fasady. Właściciel kamienicy zajmował się w Bielsku handlem papierem. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ul. Bohaterów Warszawy 17 (dawna Al. Sułkowskiego). Kamienica inżyniera Silbigera przy ul. Bohaterów Warszawy 17. Projekt pracowni Jüttner & Bolek. Jak w innych projektach tej pracowni, wzdłuż Al. Sułkowskiego pola międzyokienne ożywione zostały poziomym prążkowaniem. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ul. Bohaterów Warszawy 17 (dawna Al. Sułkowskiego). Kamienica inżyniera Silbigera przy ul. Bohaterów Warszawy 17. Projekt pracowni Jüttner & Bolek. Jak w innych projektach tej pracowni, wzdłuż Al. Sułkowskiego pola międzyokienne ożywione zostały poziomym prążkowaniem. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy (dawna Al. Sułkowskiego). Na pierwszym planie kamienica Barucha Mejera Beneta pod nr. 21 projektu Alfreda Wiedermanna, a wykonany przez firmę Jüttner & Bolek. Fasadę wieńczy rodzaj attyki i wyjątkowo szeroki (wiedermannowski) balkon czwartego piętra, wsparty na środkowym wykuszu. W kamienicy mieszkał i prowadził gabinet lekarski dr Adolf Rieser. Działało tu też biuro buchalteryjno-rewizyjne Zygfryda Schanzerta oraz komisowy skład mydła firmy Kołłątaj, prowadzony przez Ludwika Glücksmanna. Mieszkańcem domu był też kupiec Aron Nussbaum. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy (dawna Al. Sułkowskiego). Na pierwszym planie kamienica Barucha Mejera Beneta pod nr. 21 projektu Alfreda Wiedermanna, wykonana przez firmę Jüttner & Bolek. Fasadę wieńczy rodzaj attyki i wyjątkowo szeroki (wiedermannowski) balkon czwartego piętra, wsparty na środkowym wykuszu. W kamienicy mieszkał i prowadził gabinet lekarski dr Adolf Rieser. Działało tu też biuro buchalteryjno-rewizyjne Zygfryda Schanzerta oraz komisowy skład mydła firmy Kołłątaj, prowadzony przez Ludwika Glücksmanna. Mieszkańcem domu był też kupiec Aron Nussbaum. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy (dawna Al. Sułkowskiego). Na pierwszym planie kamienica nr 21 projektu Alfreda Wiedermanna. W głębi kamienica Pauli Brechnerowej pod nr. 23 o frapującej architekturze funkcjonalizmu projektu Józefa Kozioła z ok. 1935 r. W budynku tym przed 1939 r. inż. Józef Guttman prowadził generalne przedstawicielstwo firmy „Sanok” S.A. w Sanoku, produkującej pasy transmisyjne. Sama Paula Brechner prowadziła firmę handlująca samochodami, prowadząc w Bielsku przedstawicielstwo „Polskiego Fiata”. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy (dawna Al. Sułkowskiego). Na pierwszym planie kamienica nr 21 projektu Alfreda Wiedermanna. W głębi kamienica Pauli Brechnerowej pod nr. 23 o frapującej architekturze funkcjonalizmu projektu Józefa Kozioła z ok. 1935 r. W budynku tym przed 1939 r. inż. Józef Guttman prowadził generalne przedstawicielstwo firmy „Sanok” S.A. w Sanoku, produkującej pasy transmisyjne. Sama Paula Brechner prowadziła firmę handlująca samochodami, prowadząc w Bielsku przedstawicielstwo „Polskiego Fiata”. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy 23 (dawna Al. Sułkowskiego). Portal kamienicy Pauli Brechnerowej projektu Józefa Kozioła z 1935 r. Oczywiście oszpecony prymitywnymi skrzynkami na instalację gazową i elektryczną. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy 23 (dawna Al. Sułkowskiego). Portal kamienicy Pauli Brechnerowej projektu Józefa Kozioła z 1935 r. Oczywiście oszpecony prymitywnymi skrzynkami na instalację gazową i elektryczną. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy 23 (dawna Al. Sułkowskiego). Wnętrze klatki schodowej kamienicy Pauli Brechnerowej projektu Józefa Kozioła z 1935 r. Jednym z mieszkańców kamienicy obok Pauli Bechnerowej był przemysłowiec Maksymilian Polaczek. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Ulica Bohaterów Warszawy 23 (dawna Al. Sułkowskiego). Wnętrze klatki schodowej kamienicy Pauli Brechnerowej projektu Józefa Kozioła z 1935 r. Jednym z mieszkańców kamienicy obok Pauli Bechnerowej był przemysłowiec Maksymilian Polaczek. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Rudolfa Oschnera, Wilsona 1 róg Bohaterów Warszawy (dawnej Al. Sułkowskiego). Projekt Wilhelm Riedel. Elewacja od Bohaterów Warszawy. Dzięki prążkowanym tynkom po bokach okna wydają się być szersze, a rozwiązanie to kojarzyć się też może z otwartymi okiennicami. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Rudolfa Oschnera, Wilsona 1 róg Bohaterów Warszawy (dawnej Al. Sułkowskiego). Projekt Wilhelm Riedel. Elewacja od Bohaterów Warszawy. Dzięki prążkowanym tynkom po bokach okna wydają się być szersze, a rozwiązanie to kojarzyć się też może z otwartymi okiennicami. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Rudolfa Oschnera. Wilsona 1 róg Bohaterów Warszawy (dawnej Al. Sułkowskiego). Projekt Wilhelm Riedel. Portal kamienicy od strony ul. Wilsona. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica Rudolfa Oschnera. Wilsona 1 róg Bohaterów Warszawy (dawnej Al. Sułkowskiego). Projekt Wilhelm Riedel. Portal kamienicy od strony ul. Wilsona. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Funkcjonalistyczna kamienica przy Bohaterów Warszawy 4 (dawna Al. Sułkowskiego). Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Funkcjonalistyczna kamienica przy Bohaterów Warszawy 4 (dawna Al. Sułkowskiego). Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Bohaterów Warszawy 4 (dawna Al. Sułkowskiego). Elewacja tylna z szerokimi loggiami i tarasami oraz płytkimi „werandami” w ryzalicie. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Bohaterów Warszawy 4 (dawna Al. Sułkowskiego). Elewacja tylna z szerokimi loggiami i tarasami oraz płytkimi „werandami” w ryzalicie. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Bohaterów Warszawy 4 (dawna Al. Sułkowskiego). Fragment narożnego, termometrowego okna klatki schodowej kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Bohaterów Warszawy 4 (dawna Al. Sułkowskiego). Fragment narożnego, termometrowego okna klatki schodowej kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Bohaterów Warszawy 22 (dawna Al. Sułkowskiego). Elewacja „spuchła” po termoizolacji, jednak remont nie zmienił zasadniczo jej wyglądu. Fot. Jerzy S. Majewski
Bielsko-Biała. Kamienica przy Bohaterów Warszawy 22 (dawna Al. Sułkowskiego). Elewacja „spuchła” po termoizolacji, jednak remont nie zmienił zasadniczo jej wyglądu. Fot. Jerzy S. Majewski

→   Zobacz też: Szlakiem modernizmu. Bielsko-Biała. Rejon ulicy Bohaterów Warszawy (cz. I)

Tagi

art deco barok Berlin Białoruś cegła cmentarz cmentarze design detal funkcjonalizm Gdańsk Gdynia gotyk II wojna światowa Italia kamienica kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo Mazowsze modernizm Mokotów neony Niemcy odbudowa Pomorze Powstanie Warszawskie renesans Rosja rzeźba Rzym secesja socrealizm Szlakiem modernizmu sztuka ulotna Warszawa wieżowce Wola wystawa Włochy Zamek Królewski w Warszawie Łódź Śląsk