Przewiń treść

Warszawa. Cmentarz na Starych Powązkach. Blednące wizerunki

Z setek, a może i tysięcy nagrobków na Powązkach spoglądają ludzie. Dawno ich nie ma. Ich odbicia na porcelanowych owalach powoli bledną. Inne rozpadają się, zaś po jeszcze innych pozostały już tylko odbicia na pustym kamieniu. Od lat fotografuję te zdjęcia, by uchronić przed upływem czasu wizerunki obecnych na nich ludzi. Pewnie w wielu przypadkach jedyne, jakie jeszcze się zachowały. Znikają tak, jak znikają stare albumy ze zdjęciami po śmierci kogoś ostatniego z rodziny.

Warszawa. Stare Powązki. Portret Kazimiery z Podczaszkiewiczów Ostrowskiej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Kazimiery z Podczaszkiewiczów Ostrowskiej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Niknący portret Marii Schubert, zmarłej w 1895 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Niknący portret Marii Schubert, zmarłej w 1895 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Alojzego Weissa, zmarłego w 1895 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Alojzego Weissa, zmarłego w 1895 r. Fot. Jerzy S. Majewski

Na Starych Powązkach wodzą za nami wzrokiem przemysłowcy, stateczne damy z bogatych domów, malarze, architekci, rzeźbiarze, wielcy kupcy. Jednym słowem, elity miasta. Ale też ludzie zupełnie zwyczajni, o których dziś już nikt nie pamięta. Zmarli przedwcześnie, zbyt młodzi, by zdobyć sławę i też tacy, którzy przeżyli życie zwyczajnie. Na zdjęciach nie są martwi. Są jak najbardziej żywi.

Ci na fotografiach powstałych jeszcze przed pierwszą wojną światową, wykonanych bardzo często w zakładach fotograficznych, ze skupieniem spoglądają w magiczny obiektyw aparatu. Czy w chwili, gdy pozowali do zdjęcia przeszło im przez myśl, że stoją przed bramą do przyszłości? Do spotkań zza grobu z kolejnymi pokoleniami? Być może? Inni pewnie chcieli tylko ładnie wyglądać. Myśleli o życiu, nie o śmierci.

O czym myślała Anna z Tomaszewskich Szymańska, pozując do zdjęcia z mężem. Przytula głowę do oficera w polskim mundurze, późniejszego wizytatora szkół rolniczych. Czy to była fotografia wykonana zaraz po ślubie? A może później. Szczęście nie mogło trwać długo. Urodzona w Bałanówce na Podolu, żyła 24 lata. Zmarła w 1924 r. Nagrobek w formie bezpretensjonalnej, kamiennej kapliczki ufundował owdowiały mąż. Wyrył zaskakujący tekst. Nie o niej! W gruncie rzeczy o sobie i o swojej stracie: „Była cicha i anielska i kochała mnie”. Ileż powodów do interpretacji i domysłów. Znamienne. Nie była sobą, tylko cichą i anielską żoną wizytatora, którego kochała.

Warszawa. Stare Powązki. Portret Anny z Tomaszewskich Szymańskiej, zmarłej w 1924 r. i jej męża. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Anny z Tomaszewskich Szymańskiej, zmarłej w 1924 r. i jej męża. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Nagrobek Anny z Tomaszewskich Szymańskiej. Wzniesiony w formie przydrożnej, murowanej kapliczki. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Nagrobek Anny z Tomaszewskich Szymańskiej. Wzniesiony w formie przydrożnej, murowanej kapliczki. Fot. Jerzy S. Majewski

Porcelanowe fotografie tylko sporadycznie są sygnowane przez zakłady fotograficzne. Głównie przez zakład Stefana Webera z ulicy Siennej 17. Wcześniej zakład ten działał przy ulicy Senatorskiej i przetrwał pierwszą wojnę światową.

Ale na porcelanowych zdjęciach wypatrzeć też można sygnaturę „J. Rodziewiczówna”. Kryła się pod nią urodzona w Witebsku malarka Józefa Rodziewiczówna (zmarła w 1924 r.). W rosyjskiej Wiatce została uczennicą Michała Elwiro Andriolliego (tego, który zapoczątkował na linii otwockiej styl „świdermajera”). Później, w początku lat 70. XIX w., gdy sprowadziła się do Warszawy, uczęszczała do Klasy Rysunkowej pod kierunkiem Wojciech Gersona. Miała zatem znakomitych nauczycieli. Specjalizowała się w malowaniu na porcelanie. Głównie na talerzach, filiżankach, dzbankach i rozmaitych naczyniach.

Warszawa. Stare Powązki. Portret Heleny z Dudkiewiczów Baczyńskiej, zmarłej w 1918 r. Fotografia na porcelanie wykonana przez zakład fotograficzny Stefana Webera przy Siennej 17. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Heleny z Dudkiewiczów Baczyńskiej, zmarłej w 1918 r. Fotografia na porcelanie wykonana przez zakład fotograficzny Stefana Webera przy Siennej 17. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Sygnowany przed Józefę Rodziewiczównę portret Wojciecha Odrowąża, zmarłego w lipcu 1902 w Rymanowie. Obywatela guberni lubelskiej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Sygnowany przed Józefę Rodziewiczównę portret Wojciecha Odrowąża, zmarłego w lipcu 1902 w Rymanowie. Obywatela guberni lubelskiej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Sygnowany przed Józefę Rodziewiczównę portret Marii z Rakowskich Borzęckiej, zmarłej 23 lutego 1909 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Sygnowany przed Józefę Rodziewiczównę portret Marii z Rakowskich Borzęckiej, zmarłej 23 lutego 1909 r. Fot. Jerzy S. Majewski

Jednocześnie zarabiała, podmalowując portrety nagrobne. Fotografie dostarczali jej zamawiający. Pierwowzory pochodzą zatem z różnych zakładów fotograficznych. Wizerunki trafiające na nagrobki sygnowane były przez malarkę. Świadczy to o tym, że wizerunki na porcelanie ostatecznie znacząco różniły się od oryginałów. Nie była to zatem jedynie kwestia retuszu, lecz portretowe wydobycie postaci, przy jednoczesnym usunięciu tła.

Poniżej partia wizerunków z cmentarza katolickiego na Starych Powązkach.

Warszawa. Stare Powązki. Grobowiec rodziny Marków, uczestników Powstania Styczniowego pochodzących z zabioru austriackiego. Od lewej Ignacy, zmarły w 1908, Andrzej, zmarły w 1906 i Jakub, zmarły w 1921 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Grobowiec rodziny Marków, uczestników Powstania Styczniowego pochodzących z zabioru austriackiego. Od lewej Ignacy, zmarły w 1908, Andrzej, zmarły w 1906 i Jakub, zmarły w 1921 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Andrzej Marek. Doktor praw Uniwersytetu Jagiellońskiego, urodzony w 1837 r. w Myślenicach, zmarł 22 grudnia 1906 r. w Wadowicach. Pochowany został jednak na warszawskich Powązkach. Na zdjęciu pozuje w kontuszu. To charakterystyczny strój, w jakim w dobie autonomii portretowała się i ubierała na specjalne okoliczności arystokracja, szlachta i niektórzy politycy galicyjscy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Andrzej Marek. Doktor praw Uniwersytetu Jagiellońskiego, urodzony w 1837 r. w Myślenicach, zmarł 22 grudnia 1906 r. w Wadowicach. Pochowany został jednak na warszawskich Powązkach. Na zdjęciu pozuje w kontuszu. To charakterystyczny strój, w jakim w dobie autonomii portretowała się i ubierała na specjalne okoliczności arystokracja, szlachta i niektórzy politycy galicyjscy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Nadszarpnięte czasem portrety Anieli Trojanowskiej, zmarłej 1 stycznia 1920 r. i Władysława Trojanowskiego, inspektora Towarzystwa Ubezpieczeniowego, zmarłego 19 stycznia 1935 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Nadszarpnięte czasem portrety Anieli Trojanowskiej, zmarłej 1 stycznia 1920 r. i Władysława Trojanowskiego, inspektora Towarzystwa Ubezpieczeniowego, zmarłego 19 stycznia 1935 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Zdjęcie artysty Józefa Melcera, zmarłego w 1903 r. Nagrobek wystawiony został przez rodzinę i narzeczoną artysty. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Zdjęcie artysty Józefa Melcera, zmarłego w 1903 r. Nagrobek wystawiony został przez rodzinę i narzeczoną artysty. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Patrząc na fotografię Józefa Melcera, aż trudno uwierzyć, że nie miał nawet trzydziestu lat. Przed ponad stu laty ludzie starzeli się o wiele szybciej niż dziś. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Patrząc na fotografię Józefa Melcera, aż trudno uwierzyć, że nie miał nawet trzydziestu lat. Przed ponad stu laty ludzie starzeli się o wiele szybciej niż dziś. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Antoniego Czyżewskiego, zmarłego 2 października 1904. Na zdjęciu widoczna sygnatura Józefy Rodziewiczówny. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Antoniego Czyżewskiego, zmarłego 2 października 1904. Na zdjęciu widoczna sygnatura Józefy Rodziewiczówny. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Pauliny Weiss. Zmarła w 1904 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Pauliny Weiss. Zmarła w 1904 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Nagrobek Ireny z Jaworowskich Stokowskiej, zmarłej w 1924 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Nagrobek Ireny z Jaworowskich Stokowskiej, zmarłej w 1924 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Józefy z Dehnelów Dembińskiej, zmarłej w 1887 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Józefy z Dehnelów Dembińskiej, zmarłej w 1887 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret księdza kanonika Antoniego Tauera, profesora seminarium warszawskiego. Zmarł 10 lipca 1910 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret księdza kanonika Antoniego Tauera, profesora seminarium warszawskiego. Zmarł 10 lipca 1910 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Marcina Brzezińskiego, zmarłego w 1904 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Marcina Brzezińskiego, zmarłego w 1904 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Jana Szczekowskiego, adwokata przysięgłego, zmarłego 1 stycznia 1904 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Jana Szczekowskiego, adwokata przysięgłego, zmarłego 1 stycznia 1904 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Bronisławy z Jakubowskich Dąbrowskiej, zmarłej 21 maja 1932 r. Fotografia powstała chyba na wiele lat przed jej śmiercią. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Bronisławy z Jakubowskich Dąbrowskiej, zmarłej 21 maja 1932 r. Fotografia powstała chyba na wiele lat przed jej śmiercią. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Marii z Szatkowskich Matibandowej, zmarłej w 1922 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Stare Powązki. Portret Marii z Szatkowskich Matibandowej, zmarłej w 1922 r. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Tagi

art deco barok Berlin Białoruś brzydota cmentarz design funkcjonalizm Gdańsk Gdynia gotyk II wojna światowa Italia Julia Majewska kamienica kamienice Katowice kicz klasycyzm komunikacja kościół Kraków malarstwo modernizm Mokotów neony Niemcy odbudowa Pomorze Powstanie Warszawskie Praga renesans Rosja rzeźba Rzym secesja socrealizm sztuka ulotna Warszawa wieżowce Wola Włochy Zamek Królewski w Warszawie Łódź Śląsk