Przewiń treść

Ogród Dolny Zamku Królewskiego

Za dwa lata u stóp Zamku Królewskiego odtworzony zostanie Ogród Dolny. Jest to już ostatni etap rekonstrukcji Zamku – mówi jego dyrektor dr Przemysław Mrozowski.

Warszawa. Tak wyglądał Zamek Królewski w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego. Widać ogród górny i przed nim od strony Wisły Stancje Saskie do których zbliżał się brzeg rzeki. W początku XIX w. Stancje zasłonięte zostały przez Arkady Kubickiego. Fragment makiety w Muzeum Warszawy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Tak wyglądał Zamek Królewski w czasach Stanisława Augusta Poniatowskiego. Widać ogród górny i przed nim, od strony Wisły Stancje Saskie, do których zbliżał się brzeg rzeki. W początku XIX w. Stancje zasłonięte zostały przez Arkady Kubickiego. Fragment makiety w Muzeum Warszawy. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Widok ogólny terenów ogrodów Zamku Królewskiego. Z prawej widać dwa zachowane boskiety grabowe. U góry poniżej Zamku zrekonstruowany przed kilkoma laty ogród górny znajdujący się częściowo na dachu Arkad Kubickiego. Fot. Zamek Królewski w Warszawie.
Warszawa. Widok ogólny terenów ogrodów Zamku Królewskiego. Z prawej widać dwa zachowane boskiety grabowe. U góry, poniżej Zamku zrekonstruowany przed kilkoma laty ogród górny, znajdujący się częściowo na dachu Arkad Kubickiego. Fot. Zamek Królewski w Warszawie

− Zaczynamy już w tym tygodniu. Pierwszy okres to prace ziemne i przebudowa instalacji. Na wiosnę przyszłego roku najprawdopodobniej rozpoczniemy układanie nawierzchni i w ogrodzie będzie już widać pierwsze zmiany, jesienią przyszłego roku zaczną się prace przy zieleni, zaś wiosną 2019 wykańczanie małej architektury i oddanie ogrodu mieszkańcom Warszawy – wylicza kierownik budowy Jakub Wietrzny.

Prace prowadzone będą przez firmę „Park-M” ze Starego Sącza. − Upodobaliśmy sobie rewaloryzację zabytkowych ogrodów. Dotąd w ciągu naszej 20-letniej historii w całej Polsce zrealizowaliśmy ich kilkadziesiąt. Wśród nich zakończony kilka lat temu Ogród Górny Zamku Królewskiego – mówi prezes firmy Krzysztof Mróz.

Realizacja projektu pochłonie ponad 23 miliony złotych, z czego aż 80 procent to pieniądze pochodzące z funduszów Unii Europejskiej. 20 procent kosztów pokrywa dotacja celowa Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Dodajmy w tym miejscu, że uzyskanie ostatecznego efektu wymaga przeprowadzenia mało efektownych, lecz ogromnych i pracochłonnych prac inżynierskich i instalacyjnych. Pod ziemią kryją się zresztą niespodzianki, takie jak kilka niewidocznych dziś dołów z zakopanym wapnem. Jak zdradza Sławomir Kwiatkowski, główny inżynier Zamku Królewskiego, wapno jest znakomitej jakości i pochodzi jeszcze z czasów odbudowy Starego Miasta w latach 50. XX w.

Współprojektant Tomasz Zwiech podkreśla z kolei, że zakładanie ogrodu w miejscu, gdzie jeszcze w XVII wieku płynęła Wisła, nie jest łatwe.

 

Widok od Wisłostrady na późnobarokową elewacje saską zrekonstruowaną w latach 70. Obecną kolorystyką otrzymała ona w trakcie prac prowadzonych od 2012 r. Konserwatorzy powrócili do barw z czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Próbki tynków odnaleziono podczas prac przy renowacji Arkad Kubickiego. Elewacje projektu Anny Kozłowskiej i Jacka Czeczota-Gawraka są szaro piaskowe, na bazie piasku wiślanego z jaśniejszymi pasami lizen i pilastrów. Fot. Jerzy S. Majewski
Widok od Wisłostrady na późnobarokową elewację saską zrekonstruowaną w latach 70. Obecną kolorystykę otrzymała ona w trakcie prac prowadzonych od 2012 r. Konserwatorzy powrócili do barw z czasów Stanisława Augusta Poniatowskiego. Próbki tynków odnaleziono podczas prac przy renowacji Arkad Kubickiego. Elewacje projektu Anny Kozłowskiej i Jacka Czeczota-Gawraka są szaro-piaskowe, na bazie piasku wiślanego z jaśniejszymi pasami lizen i pilastrów. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Ogród Dolny Zamku Królewskiego. Zachowane boskiety grabowe. W trakcie przebudowy ogrodu odtworzony zostanie ich dawny kształt. Fot. Zamek Królewski
Warszawa. Ogród Dolny Zamku Królewskiego. Zachowane boskiety grabowe. W trakcie przebudowy ogrodu odtworzony zostanie ich dawny kształt. Fot. Zamek Królewski

Projekt rewaloryzacji Ogrodu Dolnego powstał w pracowni „Ogród, Park, Krajobraz” Jakuba Zemły i Tomasza Zwiecha. Projektanci mówią, że tworząc wizję tego ogrodu nawiązywali do przedwojennego projektu Adolfa Szyszko Bohusza. Przypomnijmy. Ten wybitny architekt, związany z Krakowem, autor restauracji Wawelu w roku 1928 przejął prowadzenie prac renowacyjnych na Zamku Królewskim po Kazimierzu Skórewiczu.

W tym czasie, po zamachu majowym Zamek zaczęto zamieniać w rezydencję prezydenta. O ile jednak Skórewicz z wielkim pietyzmem podchodził do zabytku, to Szyszko Bohusz wprowadził wiele zmian, z którymi dziś trudno byłoby się zgodzić. Był on bardziej kreatorem niż konserwatorem. Do tych przekształceń należała na przykład wymiana pokrycia dachowego na blachę, czy modernistyczna przebudowa Wieży Grodzkiej zwieńczonej tarasem i ożywionej kwadratowymi zegarami (1931-36). Szczęśliwie nie wszystkie pomysły architekta udało się wtedy zrealizować. Zresztą w 1944 r. Niemcy i tak wysadzili budowlę, zaś w trakcie powojennej odbudowy nie wracano już do wielu pomysłów Szyszko Bohusza.

Integralną częścią rezydencji był ogród zamkowy. Szyszko Bohusz łączył w nim elementy baroku i modernizmu. Dolny ogród założony został wówczas na nowo. Posadzono m.in cztery imponujące, ściśle geometryczne boskiety z grabów przypominających barokowe labirynty. Dwa z nich (północne) ocalały do dziś. Dwa inne (południowe) zostały zniszczone przed 1949 r. w czasie budowy ślimaka Mostu Śląsko-Dąbrowskiego.

Na zdjęciach lotniczych wykonanych tuż po wojnie widać, że boskiety te pomimo wysadzenia Zamku Królewskiego zachowały się w bardzo dobrym stanie. Na fotografiach wykonanych w latach 60. widać już tylko dwa boskiety. Są one w dodatku tak rozrośnięte, że zatraciły geometryczny kształt, przypominając raczej kępę drzew. Sytuacja ta zmieniała się dopiero w początku XXI w., kiedy to ponownie zaczęto ocalałe boskiety przycinać i pielęgnować, ale pomimo to wciąż daleko im do dawnego kształtu.

Gdy zadaję pytanie Jakubowi Zemle, czy obecny projekt Dolnego Ogrodu jest bardziej ich projektem autorskim, czy też odtworzeniem projektu z lat 30. XX w. Adolfa Szyszko Bohusza – odpowiada, że obie odpowiedzi są dobre.

– Postanowiliśmy odtworzyć generalną postać ogrodu Szyszko Bohusza przez twórcze wykorzystanie jego szkiców i adaptacje zachowanych reliktów ogrodowych w postaci boskietów grabowych. Spowodujemy, że znów przyjmą one regularny, geometryczny kształt, taki jak przed wojną, dziś w zasadzie nieczytelny – zapowiada Jakub Zemła.

Na szkicu pokazuje jak Ogród Dolny ma wyglądać. Istotą ogrodu przedwojennego było krzyżowanie się dwóch osi. Głównej od Arkad Kubickiego ku Wiśle i drugiej, poprzecznej. Dzieliły one ogród na cztery narożne pola z boskietami. Teraz architekci wracają do tej koncepcji, z tym jednak, że na terenie pomniejszonym o ślimak trasy W-Z.

Pośrodku, na osi głównej teren zostanie obniżony w stosunku do obecnego poziomu o blisko metr. Obniżenie nazywane przez projektantów „wgłębnikiem” wymaga przemieszczenia blisko 3 tys. metrów sześciennych ziemi, która będzie dosypana z boków głównej osi. Wgłębnik otoczą rabaty bylinowe oraz taras z dwunastoma fontannami. Od strony Wisły wgłębnik zakończony ma być półkolistymi schodami nawiązującymi do amfiteatralnego zamknięcia ogrodu przedwojennego.

Po bokach na terenie podniesionym o ok. 60 cm posadzone zostaną żywopłoty. Z przodu niższe, półtorametrowe., za nimi tło tworzyć mają 3-metrowe żywopłoty. Znajdą się w nich nisze, w których mają być ustawione posągi.

Jeszcze dalej, w głębi, ponad żywopłoty wyrastać mają wysokie na 6 metrów boskiety grabowe. W ten sposób stojąc pośrodku założenia będziemy widzieć, jak zieleń piętrowo rośnie w kolejnych planach.

– Ogród ma mieć kształt bardzo geometryczny i regularny – mówią projektanci. Ogólnie, jak wyliczają architekci, konieczne będzie dodanie 1000 sztuk grabów formowanych i 1440 nieformowanych, 371 sztuk buków formowanych oraz 247 nieformowanych, 2452 krzewów żywopłotowych, 2290 sztuk bylin, ponad 25 tys. sztuk kwiatów sezonowych i 3463 metrów kwadratowych trawników.

Przypomnijmy, że rekonstrukcja dolnego ogrodu to już drugi etap przywracania ogrodów zamkowych. Już kilka lat temu odtworzony został blisko hektarowy, górny ogród na stoku pod Zamkiem i dachu Arkad Kubickiego. Podobny, górny ogród istniał tu i budził zachwyty przez powstaniem listopadowym. To z myślą o jego założeniu powstały Arkady. Były rozwiązaniem unikatowym na skalę ówczesnego świata. Kryły ulicę, nad którą górny ogród zamkowy łączył się z tymi na dole.

Projekt odtworzenia Ogrodu Górnego także był dziełem pracowni Jakuba Zemły i Tomasza Zwiecha, z udziałem pracowni RS Architektura Krajobrazu – Dorota Rudawa. Największą trudność w trakcie odtwarzania Ogrodu Górnego stanowiła wymiana ziemi oraz przeprofilowanie stoku skarpy poniżej zamku i ponad dachem Arkad Kubickiego.

 

Warszawa. Zamek Królewski. Elewacja Saska i Arkady Kubickiego. W tym miejscu powstanie Ogród Dolny. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Zamek Królewski. Elewacja Saska i Arkady Kubickiego. W tym miejscu powstanie Ogród Dolny. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Tak będzie wyglądał Ogród Dolny Zamku Królewskiego po zakończeniu prac przy rekonstrukcji. Widok na usytuowany na osi wgłębnik. Wizualizacja. Materiały Zamku Królewskiego.
Warszawa. Tak będzie wyglądał Ogród Dolny Zamku Królewskiego po zakończeniu prac przy rekonstrukcji. Widok na usytuowany na osi wgłębnik. Wizualizacja. Materiały Zamku Królewskiego.

 

 Warszawa. Wizualizacja przyszłego Ogrodu Dolnego. Widok osi poprzecznej z tarasu z fontannami. Na pierwszym planie wgłębnik. Za nim żywopłoty, ponad które wyrasta wysoka na 6 metrów zieleń boskietów grabowych. Materiały Zamku Królewskiego
Warszawa. Wizualizacja przyszłego Ogrodu Dolnego. Widok osi poprzecznej z tarasu z fontannami. Na pierwszym planie wgłębnik. Za nim żywopłoty, ponad które wyrasta wysoka na 6 metrów zieleń boskietów grabowych. Materiały Zamku Królewskiego

 

Warszawa. Zamek Królewski. Fragment zrekonstruowanego kilka lat temu Ogrodu Górnego. Fot. Zamek Królewski
Warszawa. Zamek Królewski. Fragment zrekonstruowanego kilka lat temu Ogrodu Górnego. Fot. Zamek Królewski

 

Warszawa. Jakub Zemła, Tomasz Zwiech. Projekt przyszłego Ogrodu Dolnego. Materiały Zamku Królewskiego
Warszawa. Jakub Zemła, Tomasz Zwiech. Projekt przyszłego Ogrodu Dolnego. Materiały Zamku Królewskiego

 

Tagi

art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota Budapeszt ceramika Cinque Terre cmentarz design Florencja Gdańsk Gdynia gotyk Hiszpania II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo mała architektura modernizm nowe inwestycje odbudowa pałace Podróże pomniki Powstanie Warszawskie Poznań renesans rozbiórka Rzym secesja Sezam Stambuł sztuka ulotna Turcja wakacje Warszawa wieżowce wrzesień 1939