Przewiń treść

Wiejskie kościoły gotyckie Ziemi Chełmińskiej

Aż 72 gotyckie kościoły znajdują się na stosunkowo niewielkim obszarze Ziemi Chełmińskiej. Większość z nich to świątynie wiejskie. Niemal wszystkie z nich powstały pomiędzy końcem XIII a połową XIV wieku, w pierwszych stu latach istnienia państwa zakonnego w Prusach.
Kościoły te tworzą tak unikatowy zespół, że w moim przekonaniu podobnie jak Stare i Nowe Miasto w Toruniu zasługują na wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Z reguły znajdują się w doskonałym stanie. Znaczna część z nich w ostatnich latach przeszła prace konserwatorskie.

 

Bierzgłowo. Portal bramy Zamku Krzyżackiego z ok 1300 r. Jest to najstarsza zachowana, terakotowa płaskorzeźba z terenu dawnych Prus. W jednym ze skrzydeł zamku mieści się kaplica zamkowa. Fot. Jerzy S. Majewski
Bierzgłowo. Portal bramy Zamku Krzyżackiego z ok. 1300 r. Jest to najstarsza zachowana, terakotowa płaskorzeźba z terenu dawnych Prus. W jednym ze skrzydeł zamku mieści się kaplica zamkowa. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Brudzawy. Kościół św. Andrzeja Apostoła. XIV w. Fot. Jerzy S. Majewski
Brudzawy. Kościół św. Andrzeja Apostoła. XIV w. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Chełmonie. Kościół. św. Bartłomieja powstały po 1300 r. Fragment gotyckiej ściany. Fot. Jerzy S. Majewski
Chełmonie. Kościół. św. Bartłomieja powstały po 1300 r. Fragment gotyckiej ściany. Fot. Jerzy S. Majewski

Na objechanie rowerem gotyckich świątyń Ziemi Chełmińskiej poświęciłem dotąd kilka dni w ciągu trzech kolejnych lat. Do wszystkich wciąż nie dotarłem.

Oczywiście najwspanialsze świątynie są w miastach: Toruniu, Chełmnie i Chełmży. Ale o niezwykłości gotyckiej architektury Ziemi Chełmińskiej świadczy też mrowie murowanych kościołów wiejskich. Budowano je w epoce, gdy wciąż żywa była pamięć o walkach z Prusami. Choć Krzyżacy zdobyli Ziemię Chełmińską i zaczęli ją zagospodarowywać wznosząc sieć zamków, to w XIII i początku XIV w. nie było tu bezpiecznie. Budowane zatem kościoły są masywne, tak by oprzeć się słabo uzbrojonym najeźdźcom.  Mają niewielkie okna i w wielu przypadkach wieże wcale niewiele mniejsze od tych w większości ówczesnych zamków krzyżackich.

Nie były to oczywiście twierdze, ale zawsze dawały jakąś możliwość obrony. Za to nierzadko ozdabiano je z zewnątrz efektownymi szczytami. Do takich dekoracyjnych kościołów wiejskich należy choćby świątynia Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach koło Kowalewa Pomorskiego czy kościół w Łobdowie koło Golubia.

Poniżej sylwetki małej części spośród 72 kościołów.

 

Grzywna koło Chełmna. Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Wzniesiony na przełomie XIII i XIV w. Wieża z 1906 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Grzywna koło Chełmna. Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Wzniesiony na przełomie XIII i XIV w. Wieża z 1906 r. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Łobdowo koło Golubia. Szczyt kościoła św. Małgorzaty z poło. XIV w. Fot. Jerzy S. Majewski .
Łobdowo koło Golubia. Szczyt kościoła św. Małgorzaty z poł. XIV w. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Łobdowo koło Golubia. Niedawno odrestaurowany, malowany gotycki fryz w szczycie kościoła. Fot. Jerzy S. Majewski
Łobdowo koło Golubia. Niedawno odrestaurowany, malowany gotycki fryz w szczycie kościoła. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Łopatki koło Wąbrzeźna. Kościół. św. Marii Magdaleny powstały po 1325 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Łopatki koło Wąbrzeźna. Kościół. św. Marii Magdaleny powstały po 1325 r. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Łopatki koło Wąbrzeźna. Wnętrze kościoła. Fot. Jerzy S. Majewski
Łopatki koło Wąbrzeźna. Wnętrze kościoła. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Papowo Toruńskie. Kościół św. Mikołaja. Wzniesiony przed 1300 r. Obecny kształt uzyskał po rozbudowie w latach 1906-07. Fot. Jerzy S. Majewski
Papowo Toruńskie. Kościół św. Mikołaja. Wzniesiony przed 1300 r. Obecny kształt uzyskał po rozbudowie w latach 1906-07. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Przeczno. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Ukończony 1300. Fot. Jerzy S. Majewski
Przeczno. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Ukończony w 1300 r. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Przeczno. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Portal w prezbiterium. Fot. Jerzy S. Majewski
Przeczno. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Portal w prezbiterium. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Srebrniki koło Kowalewa Pomorskiego. Kościół Matki Bożej Śnieżnej. Fot. Jerzy S. Majewski
Srebrniki koło Kowalewa Pomorskiego. Kościół Matki Bożej Śnieżnej. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Świerczynki. Kościół św. Jana Chrzciciela. Wzniesiony na przełomie XII i XIV w. Fot. Jerzy S. Majewski .
Świerczynki. Kościół św. Jana Chrzciciela. Wzniesiony na przełomie XII i XIV w. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Czarże. Wieś nad brzegiem Wisły. Kościół Narodzenia NMP. Ta gotycka budowla z przełomu XIII i XIV w. w czasach PRL-u otrzymała nową dzwonnicę. Odważny projekt zrealizowany został jednak tandetnie, metodą gospodarcza z lichych materiałów.
Czarże. Wieś nad brzegiem Wisły. Kościół Narodzenia NMP. Ta gotycka budowla z przełomu XIII i XIV w. w czasach PRL-u otrzymała nową dzwonnicę. Odważny projekt zrealizowany został jednak tandetnie, metodą gospodarczą z lichych materiałów. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Tagi

art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota Budapeszt ceramika Cinque Terre cmentarz design Florencja Gdańsk Gdynia gotyk Hiszpania II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo mała architektura modernizm nowe inwestycje odbudowa pałace Podróże pomniki Powstanie Warszawskie Poznań renesans rozbiórka Rzym secesja Sezam Stambuł sztuka ulotna Turcja wakacje Warszawa wieżowce wrzesień 1939