Przewiń treść

Piza. Campo Santo. Najpiękniejsze cmentarze

Campo Santo, choć niewielki, jest jednym z najstarszych i zarazem najpiękniejszych cmentarzy w Europie.

Piza. Campo Santo widziane od strony baptysterium. Z zewnątrz cmentarz otoczony marmurową ścianą krużganków sprawia wrażenie zwartej bryły, ożywionej nielicznymi otworami i gotyckim baldachimem z rzeźbą ponad głównym wejściem. W głębi kopuła renesansowej Capella del Pozzo. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo widziane od strony baptysterium. Z zewnątrz cmentarz otoczony marmurową ścianą krużganków sprawia wrażenie zwartej bryły, ożywionej nielicznymi otworami i gotyckim baldachimem z rzeźbą ponad głównym wejściem. W głębi kopuła renesansowej Capella del Pozzo. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Widok na masywną, zewnętrzną ścianę krużganków od strony katedry i baptysterium. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Widok na masywną, zewnętrzną ścianę krużganków od strony katedry i baptysterium. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Gotycki baldachim z koronkową dekoracją wimpergową i rzeźbą tronującej Matki Boskiej z Dzieciątkiem (towarzyszą jej święci i donatorzy). Włoscy badacze przypisują kompozycję Lupo di Francesco, architektowi i rzeźbiarzowi, uczniowi Giovanniego Pisano i autorowi m.in. kościoła St. Maria del Spina w Pizie, o koronkowej, gotyckiej architekturze zewnętrznej oraz grobu św. Eulalii w katedrze w Barcelonie. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Gotycki baldachim z koronkową dekoracją wimpergową i rzeźbą tronującej Matki Boskiej z Dzieciątkiem (towarzyszą jej święci i donatorzy). Włoscy badacze przypisują kompozycję Lupo di Francesco, architektowi i rzeźbiarzowi, uczniowi Giovanniego Pisano i autorowi m.in. kościoła St. Maria del Spina w Pizie, o koronkowej, gotyckiej architekturze zewnętrznej oraz grobu św. Eulalii w katedrze w Barcelonie. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Widok na dziedziniec z wnętrza krużganka. W głębi nakryta kopuła Capella dal Pozzo we wschodniej części krużganków. Ta renesansowa kaplica dobudowana została w roku 1594. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Widok na dziedziniec z wnętrza krużganka. W głębi nakryta kopuła Capella dal Pozzo we wschodniej części krużganków. Ta renesansowa kaplica dobudowana została w roku 1594. Fot. Jerzy S. Majewski

Do tej nekropolii, znajdującej się w Pizie, tuż obok katedry, miały w pierwotnym założeniu nawiązywać katakumby na warszawskich Starych Powązkach. Ostatecznie tak się nie stało, gdyż w 1792 r. zgodnie z projektem Dominika Merliniego zrealizowano zaledwie jedno skrzydło katakumb z arkadami, zamiast czworoboku otaczającego prostokątny dziedziniec. Skrzydło to ma kilkaset metrów długości i siedem kondygnacji komór, w których składane są szczątki. Gdyby założenie zostało zrealizowane zgodnie z pierwotnymi zamiarami, wywierało by dziś ogromne wrażenie. Jednak tym razem nie chcę pisać o Warszawie, ale właśnie o Pizie.

Campo Santo jest częścią znacznie większego założenia Piazza del Duomo z romańską katedrą, potężnym baptysterium i kampanilą, czyli słynną, krzywą wieżą. Sam cmentarz założono już w 1277 r. zgodnie z ideą przestrzenną Giovanniego di Simone. Jest on wielokrotnie opisywany w literaturze polskiej, tak więc ograniczę się tu do kilku podstawowych informacji.

Prostokątny dziedziniec otoczony jest gotyckimi krużgankami z białego marmuru, realizowanymi od końca XIV wieku. Całość to około 130 na 50 metrów. Sarkofagi pierwotnie wznoszono pośrodku dziedzińca, w miejscu, gdzie złożono ziemię przywożoną z Palestyny na pizańskich statkach w czasach II wyprawy krzyżowej w latach 1147-1149. Stąd też zresztą nazwa cmentarza Campo Santo (Święte Pole). Z czasem sarkofagi i nagrobki wypełniły też krużganki. Współcześnie nie brak w nich gotyckich płyt nagrobnych wtopionych w posadzki.

W czasach napoleońskich część dzieł sztuki wywieziona została stąd do Francji, a po tym, jak w początku XIX stulecia cmentarz uznano za muzeum publiczne, w krużgankach pojawiło się wiele rzeźb i pomników nagrobnych pochodzących z przebudowywanych czy też rozbieranych kościołów.

Sporo tu też starszych zabytków. Sarkofagów z czasów rzymskich (łącznie 84) i wczesnochrześcijańskich. Wykorzystane do ponownych pochówków, stoją samodzielnie wzdłuż ścian, bądź stanowią podstawę pod nowożytne pomniki nagrobne. Z antycznymi sarkofagami harmonizują zarówno barokowe pomniki, jak też często wybitne artystycznie pomniki poświęcone ważnym osobistościom Pizy, stanowiące znakomity zbiór rzeźby epoki XIX-wiecznego klasycyzmu.

Pomimo zniszczeń z czasów drugiej wojny światowej i powojennej odbudowy, Campo Santo wciąż jest jednym z najbardziej fascynujących muzeów rzeźby nagrobnej, jakie znam. Poniżej partia fotografii z cmentarza.

Piza. Campo Santo. Arkadowe płyciny oraz otwory krużganków odwołują się do stylistyki romańskiej katedry i baptysterium. Jednak półkoliste arkady krużganków wypełnione są gotyckimi maswerkami, sprawiającymi wrażenie niezwykle filigranowych. Na elewacjach krużganków wypatrzyć też można płaskorzeźby o tematyce symbolicznej. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Arkadowe płyciny oraz otwory krużganków odwołują się do stylistyki romańskiej katedry i baptysterium. Jednak półkoliste arkady krużganków wypełnione są gotyckimi maswerkami, sprawiającymi wrażenie niezwykle filigranowych. Na elewacjach krużganków wypatrzyć też można płaskorzeźby o tematyce symbolicznej. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Wnętrze jednego z krużganków w trakcie prac konserwatorskich. Krużganki wraz z cmentarzem doznały uszkodzeń w trakcie alianckiego nalotu w lipcu 1944 r. Dekoracje malarskie pokryły ściany krużganków w XIV i XV wieku, począwszy od 1332 r. Jej autorami byli m.in. Andrea Banaiuti, Tadeo Gaddi, a w połowie wieku XV Benozzo Gozzoli. Jednak najbardziej znana jest tu wielka kompozycja Triumfu Śmierci pędzla Bonamico Buffalmacco. Fot. Jerzy S.
Piza. Campo Santo. Wnętrze jednego z krużganków w trakcie prac konserwatorskich. Krużganki wraz z cmentarzem doznały uszkodzeń w trakcie alianckiego nalotu w lipcu 1944 r. Dekoracje malarskie pokryły ściany krużganków w XIV i XV wieku, począwszy od 1332 r. Jej autorami byli m.in. Andrea Banaiuti, Tadeo Gaddi, a w połowie wieku XV Benozzo Gozzoli. Jednak najbardziej znana jest tu wielka kompozycja Triumfu Śmierci pędzla Bonamico Buffalmacco. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Jedna z gotyckich płyt nagrobnych wmurowanych w posadzkę krużganków. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Jedna z gotyckich płyt nagrobnych wmurowanych w posadzkę krużganków. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Gotycki grobowiec rodziny Della Gherardesca. Marmurowa kompozycja dłuta Lupa di Francesco znajdowała się pierwotnie w kościele San Francesco w Pizie. Grobowiec ten, najeżony sterczynami, pierwotnie był polichromowany. Uszkodzony w 1944 r., został ponownie zestawiony i odrestaurowany po wojnie. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Gotycki grobowiec rodziny Della Gherardesca. Marmurowa kompozycja dłuta Lupa di Francesco znajdowała się pierwotnie w kościele San Francesco w Pizie. Grobowiec ten, najeżony sterczynami, pierwotnie był polichromowany. Uszkodzony w 1944 r., został ponownie zestawiony i odrestaurowany po wojnie. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Otoczony łańcuchami pochodzącymi z portu w Pizie pomnik nagrobny Bartolomeo Mediciego, zmarłego w 1555 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Otoczony łańcuchami pochodzącymi z portu w Pizie pomnik nagrobny Bartolomeo Mediciego, zmarłego w 1555 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Jeden z wielu nowożytnych grobowców wzniesionych na podstawie ze starożytnego sarkofagu. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Jeden z wielu nowożytnych grobowców wzniesionych na podstawie ze starożytnego sarkofagu. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Klasycystyczny nagrobek pizańskiego malarza Giovanniego Battisty Tempestiego, zmarłego w 1804 r. Pomnik dłuta Tomasso Nasi. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Klasycystyczny nagrobek pizańskiego malarza Giovanniego Battisty Tempestiego, zmarłego w 1804 r. Pomnik dłuta Tomasso Nasi. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Klasycystyczny nagrobek pizańskiego malarza Giovanniego Battisty Tempestiego, zmarłego w 1804 r. Pomnik dłuta Tomasso Nasi. Alegoria żalu. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Klasycystyczny nagrobek pizańskiego malarza Giovanniego Battisty Tempestiego, zmarłego w 1804 r. Pomnik dłuta Tomasso Nasi. Alegoria żalu. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Nagrobek Lorenzo Pignottiego, poety, historyka, filozofa, pizańskiego profesora fizyki i bajkopisarza, zmarłego w 1812 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Nagrobek Lorenzo Pignottiego, poety, historyka, filozofa, pizańskiego profesora fizyki i bajkopisarza, zmarłego w 1812 r. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Nagrobek Lorenzo Pignottiego, zmarłego w 1812 r. Anioł Śmierci, a właściwie Geniusz – częsty w wyobrażeniach sztuki klasycyzmu. Dzierży odwróconą pochodnię, symbolizującą kres życia, ale jednocześnie wieńcem laurowym wieńczy medalion w wyobrażeniem zmarłego poety. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Nagrobek Lorenzo Pignottiego, zmarłego w 1812 r. Anioł Śmierci, a właściwie Geniusz – częsty w wyobrażeniach sztuki klasycyzmu. Dzierży odwróconą pochodnię, symbolizującą kres życia, ale jednocześnie wieńcem laurowym wieńczy medalion w wyobrażeniem zmarłego poety. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Klasycystyczny sarkofag nad grobowcem pizańskiego okulisty Andrei Vacca Barlinghieri. Powstał zgodnie z projektem jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy klasycyzmu Bertela Thorvaldsena. Bezpośrednim dziełem dłuta artysty jest medalion relief, będący przedstawieniem sceny biblijnej Tobiasza, uzdrawiającego ślepotę swojego ojca. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Klasycystyczny sarkofag nad grobowcem pizańskiego okulisty Andrei Vacca Barlinghieri. Powstał zgodnie z projektem jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy klasycyzmu Bertela Thorvaldsena. Bezpośrednim dziełem dłuta artysty jest medalion relief, będący przedstawieniem sceny biblijnej Tobiasza, uzdrawiającego ślepotę swojego ojca. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Jeszcze jeden Geniusz z wieńcem laurowym na klasycystycznym, marmurowym nagrobku Vincezo Marulliego, zmarłego w 1808 r. Marulli pochodził z neapolitańskiego rodu książęcego. Był intelektualistą epoki Oświecenia. Jako przeciwnik konserwatywnych rządów Burbonów, stał się wielkim zwolennikiem Republiki Neapolitańskiej założonej w 1799 r. przez Napoleona. Był też twórcą wizyjnych projektów zmodernizowania Neapolu. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Jeszcze jeden Geniusz z wieńcem laurowym na klasycystycznym, marmurowym nagrobku Vincezo Marulliego, zmarłego w 1808 r. Marulli pochodził z neapolitańskiego rodu książęcego. Był intelektualistą epoki Oświecenia. Jako przeciwnik konserwatywnych rządów Burbonów, stał się wielkim zwolennikiem Republiki Neapolitańskiej założonej w 1799 r. przez Napoleona. Był też twórcą wizyjnych projektów zmodernizowania Neapolu. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik wybitnego neapolitańczyka Vincenzo Marulliego. Geniusz trzyma w dłoni pergamin z imieniem zmarłego. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik wybitnego neapolitańczyka Vincenzo Marulliego. Geniusz trzyma w dłoni pergamin z imieniem zmarłego. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. To chyba najpiękniejszy, klasycznie akademicki grobowiec na cmentarzu. Powstał w 1867 r. Upamiętnia Ottaviano Fabrizio Massotiego, matematyka, fizyka i astronoma, zmarłego w 1863 r. Pełna delikatnego piękna, marmurowa rzeźba nagiej kobiety wyobraża Uranię, zamyśloną muzę astronomii. Jednocześnie w tym kontekście zdaje się też być symbolem nauki. Autorem był Giovanni Dupre, urodzony w Sienie rzeźbiarz epoki akademizmu. Jak pisano o nim, łączył zwykły, schematyczny akademizm z oryginalnym naturalizmem. Przekonywał, że aby stworzyć prawdziwe dzieło sztuki należy kochać obrany przez siebie temat. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. To chyba najpiękniejszy, klasycznie akademicki grobowiec na cmentarzu. Powstał w 1867 r. Upamiętnia Ottaviano Fabrizio Massotiego, matematyka, fizyka i astronoma, zmarłego w 1863 r. Pełna delikatnego piękna, marmurowa rzeźba nagiej kobiety wyobraża Uranię, zamyśloną muzę astronomii. Jednocześnie w tym kontekście zdaje się też być symbolem nauki. Autorem był Giovanni Dupre, urodzony w Sienie rzeźbiarz epoki akademizmu. Jak pisano o nim, łączył zwykły, schematyczny akademizm z oryginalnym naturalizmem. Przekonywał, że aby stworzyć prawdziwe dzieło sztuki należy kochać obrany przez siebie temat. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik Ottaviano Fabrizio Massotiego z 1867 r. dłuta Giovanni Dupre. Urania, muza astronomii wsparta na księgach i atlasach. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik Ottaviano Fabrizio Massotiego z 1867 r. dłuta Giovanni Dupre. Urania, muza astronomii wsparta na księgach i atlasach. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik Ottaviano Fabrizio Massotiego z 1867 r. dłuta Giovanni Dupre. Urania. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik Ottaviano Fabrizio Massotiego z 1867 r. dłuta Giovanni Dupre. Urania. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik Ottaviano Fabrizio Massotiego z 1867 r. dłuta Giovanni Dupre. Urania. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Pomnik Ottaviano Fabrizio Massotiego z 1867 r. dłuta Giovanni Dupre. Urania. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Fragment malowidła Triumf Śmierci autorstwa Buffalmacco (Bonamico di Martino). Jedno z wybitnych dzieł włoskiego trecenta. Podobnie jak inne średniowieczne malowidła wypełniające krużganki (i w ogromnym stopniu zniszczone w 1944 r.), są one ilustracją wizji zawartych w Boskiej Komedii Dantego oraz kazań wygłaszanych przez dominikanina Domenica Cavalke. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Fragment malowidła Triumf Śmierci autorstwa Buffalmacco (Bonamico di Martino). Jedno z wybitnych dzieł włoskiego trecenta. Podobnie jak inne średniowieczne malowidła wypełniające krużganki (i w ogromnym stopniu zniszczone w 1944 r.), są one ilustracją wizji zawartych w Boskiej Komedii Dantego oraz kazań wygłaszanych przez dominikanina Domenica Cavalke. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Fragment malowidła Triumf Śmierci autorstwa Bonamico Buffalmacco. Fot. Jerzy S. Majewski
Piza. Campo Santo. Fragment malowidła Triumf Śmierci autorstwa Bonamico Buffalmacco. Fot. Jerzy S. Majewski

Tagi

architektura art deco barok Białoruś brzydota cegła cmentarz detal eklektyzm funkcjonalizm Gdańsk Gdynia gotyk II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienica kamienice Katowice klasycyzm kościół Kraków malarstwo modernizm Mokotów Niemcy nowe inwestycje odbudowa Pomorze Powstanie Warszawskie renesans Rosja rzeźba Rzym secesja socrealizm sztuka ulotna wakacje Warszawa wieżowce Wola Włochy Zamek Królewski w Warszawie Łódź Śląsk