Przewiń treść

Siedlce, Tomaszów Mazowiecki, Sosnowiec. Banki jak pałace

Trzy spośród czterech gmachów zaprojektowanych przez Mariana Lalewicza dla Banku Polskiego zwieńczyły kopuły wyrastające ponad rotundy. Architekt tym samym luźno nawiązywał do narożnika gmachu Banku Polskiego zaprojektowanego przy Placu Bankowym w Warszawie jeszcze przed powstaniem listopadowym przez Antonio Corazziego i Jana Jakuba Gaya. Nie było jednak bezpośredniej ciągłości instytucjonalnej między dawnym bankiem, zlikwidowanym w 1885 r. przez Rosjan na skutek kolejnych represji i działań rusyfikacyjnych, a nową instytucją, utworzoną w II RP.

Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego u zbiegu ulic Piłsudskiego i Wojskowej. Od chwili otwarcia do dziś jest to obok barokowego ratusza najwspanialszy i najciekawszy architektonicznie świecki gmach użyteczności publicznej w mieście. Niestety dziś nie pełni już swojej pierwotniej funkcji. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego u zbiegu ulic Piłsudskiego i Wojskowej. Od chwili otwarcia do dziś jest to obok barokowego ratusza najwspanialszy i najciekawszy architektonicznie świecki gmach użyteczności publicznej w mieście. Niestety dziś nie pełni już swojej pierwotniej funkcji. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Fragment dawnego gmachu Banku Polskiego, (dziś Pekao S.A.) z rotundą zwieńczoną kopułą. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Fragment dawnego gmachu Banku Polskiego, (dziś Pekao S.A.) z rotundą zwieńczoną kopułą. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Dawny gmach pierwszego Banku Polskiego i giełdy z narożną kopułą. Jego budowę wg projektu Antonio Corazziego i Jana Jakuba Gaya kończono już po upadku powstania listopadowego. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Dawny gmach pierwszego Banku Polskiego i giełdy z narożną kopułą. Jego budowę wg projektu Antonio Corazziego i Jana Jakuba Gaya kończono już po upadku powstania listopadowego. Fot. Jerzy S. Majewski

Niepodległa Polska wskrzesiła w 1924 r. Bank Polski. Zbudowano go jednak na fundamentach Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej (PKPP), utworzonej przez niemieckich okupantów w 1916 r., co miało miejsce kilkanaście miesięcy po ucieczce z Polski rosyjskich zaborców. Pierwotnie celem kasy było odciążenie Banku Rzeszy przez emisję polskich marek i zmniejszenie w generalnym gubernatorstwie warszawskim obiegu marek niemieckich. W chwili gdy w 1918 r. Polska odzyskała niepodległość, instytucje państwowe działały już od ponad roku. Władze polskie przejęły od Niemców Polską Krajową Kasę Pożyczkową, a 7 grudnia 1918 została ona ogłoszona bankiem centralnym i jedyną emisyjną instytucją bankową w Polsce. Jednak dopiero w 1924 r. PKPP zastąpił utworzony w jej miejscu Bank Polski.

Zanim to się stało, w zubożałej wówczas wojną Polsce rozpoczęto budowę szeregu monumentalnych gmachów bankowych, nie tyle jeszcze dla Banku Polskiego, co Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej. Gdy je wykańczano, przechodziły już na własność nowo powołanej instytucji bankowej.

Opisywane poniżej budynki wzniesiono w miastach daleko nie pierwszorzędnych na terenach dawnego zaboru rosyjskiego: Siedlcach, Sosnowcu, Tomaszowie Mazowieckim i Kaliszu. Jednak Sosnowiec z Tomaszowem były wówczas silnymi ośrodkami przemysłowymi, zaś w Kaliszu trwała odbudowa miasta po zniszczeniach w 1914 r.

Trudno jest powiedzieć, ile jest prawdy w opinii, że u podstaw decyzji o budowie gmachów stała inflacja marki polskiej, która w końcu przerodziła się w hiperinflację

Drukowano tak ogromne ilości pieniędzy, że w małych siedzibach banków brakowało miejsca, aby je pomieścić. Tak czy owak, w wielu miastach zwyczajnie brakowało odpowiednio dużych gmachów bankowych. Ale realizacja monumentalnych budynków podyktowana była nie tylko potrzebą znalezienia miejsca na składowanie banknotów. Budowała też prestiż odrodzonego państwa polskiego, zwłaszcza w dość nędznie prezentujących się miastach zaboru rosyjskiego. Może stąd tak chętnie stosowano formy klasycyzujące, wyrażające powagę i monumentalizm. Budynki w Siedlcach, Sosnowcu i Tomaszowie zaprojektował Marian Lalewicz. Polak, projektujący przed rewolucją w Petersburgu, w duchu zmodernizowanego klasycyzmu akademickiego, który teraz przeszczepiał do Polski.

Pierwszym z zaprojektowanych i wzniesionych przez niego budynków był gmach w Siedlcach, usytuowany u zbiegu ulic naprzeciwko klasycyzującego gmachu więzienia, zaprojektowanego przez Henryka Marconiego oraz w pobliżu zbudowanej kilkanaście lat wcześniej hali targowej.

Projekt powstał już w 1922 r., zaś realizacja zakończyła się dwa lata później, czyli w chwili utworzenia Banku Polskiego. Lalewicz, projektując budynek, opracował schemat funkcjonalny powtarzany potem w innych wariantach w kolejnych budynkach w Tomaszowie, Kaliszu i Sosnowcu. Stworzył symetryczne założenie z gmachem bankowym pośrodku mieszczącym biura i salę operacji bankowych, flankowanym po bokach budynkami mieszkalnymi (na połączonymi z korpusem bramami). Całość mogła się zatem kojarzyć z założeniami klasycystycznych pałaców. Zresztą ówczesne banki były rodzajem pałaców pieniądza, a wystrój hallu wejściowego, sali operacji bankowych zachwycał jakością wykończenia.

Przyjęty przez Lalewicza schemat nie był jednak sztywny, a rzuty poszczególnych budynków są bardzo zróżnicowane, dostosowane do kształtu działek i potrzeb lokalnych. W każdym przypadku architekt podszedł do niego w podobny sposób, choć nie brakowało rozwiązań powielanych, takich jak hall w formie rotundy nakrytej pozorną kopułą, wspartą na rzędzie surowych, doryckich kolumn.

Bank w Siedlcach zlokalizowany jest na narożnej działce i główny korpus banku z rotundą architekt wpasował w narożnik, nadając mu rzut symetrycznej litery L z wpisanym od wewnątrz ćwierćkolem. Dominantę skromnie dekorowanych elewacji stanowi zaokrąglony narożnik mieszczący wejście główne, zwieńczony spłaszczoną kopułą na tamburze. Kwadratowe piętrowe „oficyny” stanęły na przedłużeniu skrzydeł budynku głównego, łącząc się z nimi portykami bram przejazdowych. Jak przekonywał Robert Pasieczny, gmachy banków w Sosnowcu, Siedlcach i Tomaszowie stanowią przykład rozwiązań niemal pod każdym względem idealnych”[1].

Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Nakryta kopułą, narożna rotunda z głównym wejściem. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Nakryta kopułą, narożna rotunda z głównym wejściem. Fot. Jerzy S. Majewski

Schemat pomieszczeń w kolejnych bankach zaprojektowanych przez Lalewicza został opisany na łamach „Architektury i Budownictwa” z 1930 roku: „W części bankowej: Sala operacyjna na daną ilość urzędników, których rozmieszcza się przy biurkach parami, jednego naprzeciwko drugiego, tak, by żaden nie miał światła w plecy. Odległość w świetle między sąsiedniemi parami biurek wynosi około 180 cm. Kabiny kasowe zajmują powierzchnię około 5 m2. Na przejścia zostawia się przestrzeń wolną minimum 150 cm szeroką. Część sali, przeznaczona dla publiczności, miewa przy jednostronnem ustawieniu lady około 320 cm szerokości, przy dwustronnem — około 450 cm. Oświetlenie sal operacyjnych bywa z reguły boczne. Gabinet dyrektora, o powierzchni około 30 m2; umieszcza się tak, by dyrektor od swego biurka mógł obserwować urzędowanie i ruch na sali przez drzwi, prowadzące do części sali, przeznaczonej dla urzędników. Dla klientów musi być dojście do gabinetu dyrektora bez przechodzenia poza ladę”.

Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Wnętrze sali operacyjnej z zachowaną ladą. Sposób ustawienia stanowisk jest jednak radykalnie zmieniony. Fot Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Wnętrze sali operacyjnej z zachowaną ladą. Sposób ustawienia stanowisk jest jednak radykalnie zmieniony. Fot Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach banku Polskiego. Intarsja zdobiąca front lady bankowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach banku Polskiego. Intarsja zdobiąca front lady bankowej. Fot. Jerzy S. Majewski

I dalej: „Salka posiedzeń komitetu dyskontowego musi wygodnie pomieścić przy dużym stole 12–15 osób. W mniejszych oddziałach łączy się ją z odpowiednio powiększonym gabinetem dyrektora. Przedskarbiec ze światłem dziennem, dostępny tylko z części urzędniczej sali operacyjnej, o wymiarach pozwalających na pomieszczenie 2–4 pracowników, zajętych liczeniem pieniędzy, dużego stołu do pakowania banknotów i bilonu, windy do podnoszenia transportów pieniędzy i otwartych pancernych drzwi skarbcowych.

Skarbiec, również ze światłem dziennem o powierzchni 35–40m2 , o stropach i ścianach specjalnie zbrojonych, z drzwiami i okiennicami pancernemi, musi być zaprojektowany tak, żeby mógł być, o ile możności, omieszkany z dołu, z góry i z boku przez urzędników bankowych. Ściany zewnętrzne skarbca nie mogą pod żadnym pozorem przylegać do budynków sąsiednich i powinny być z zewnątrz dobrze widoczne”[2].

Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Metalowe schody wiodące do skarbca.
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Metalowe schody wiodące do skarbca.

Powróćmy do gmachu banku w Siedlcach. Głównym wejściem wkracza się do wspomnianego już hallu w kształcie rotundy otoczonej rzędem doryckich kolumn. Na wprost wiedzie wejście na lustrzane schody prowadzące do umieszczonej na piętrze sali operacji bankowych, ciągnącej się po półkolu. Ten sam schemat architekt zastosował też wewnątrz banku w Tomaszowie. Eliptyczny hall, w innym wariancie Lalewicz powtórzył także w znacznie większym i monumentalnym gmachu Banku Rolnego w Warszawie.

Stylistycznie budynek w Siedlcach odwołuje się do klasycyzmu, sięgając zarówno po dość surowe i zarazem masywne wzory akademickiego klasycyzmu, jak i rosyjskiego empiru.

Nieco później powstał gmach banku w Tomaszowie Mazowiecki. I on utrzymany jest w podobnej szacie stylistycznej, choć nie jest aż tak surowy w swoim wyrazie. W jego architekturze zewnętrznej nie zabrakło przy tym dekoracyjnej „panierki” w postaci motywów kojarzących mi się bardziej z klasycyzmem Królestwa Polskiego niż z Petersburgiem.

Tym razem gmach ciągnie się równolegle do ulicy. Część środkowa budynku zaakcentowana została rotundą zwieńczoną kopułą. I tutaj usytuowana na piętrze sala operacji bankowych owija się półkolem wokół centralnej rotundy. Pomimo fatalnych modernizacji sprzed kilkunastu lat w dużym stopniu zachował się jej pierwotny wystrój, stanowiąc dziś oddział Banku Pekao S.A.

Meble wypełniające wnętrze, łącznie z ladami bankowymi w sali operacji były już współczesne, o geometryzujących intarsjach. Jedynie brązowe kinkiety i żyrandole z motywem łabędzi nawiązywały tu do stylistyki empiru.

Robert Pasieczny we wspomnianym artykule starał się odpowiedzieć, dlaczego Lalewicz odwoływał się do form empiru i akademickiego klasycyzmu o proweniencji petersburskiej, co po odzyskaniu niepodległości raczej nie kojarzyło się zbyt dobrze. Zdaniem badacza architekt sięgał po ten historyczny kostium stylowy świadomie, co było jego dogłębnie przemyślaną decyzją artystyczną. Miało to być alternatywą dla takich kierunków, jak narodowy historyzm ze jednoznacznie polskim „stylem dworkowym”, jednocześnie zaś próba nadania reprezentacyjnej architekturze odrodzonej Polski „bardziej uniwersalnego, europejskiego posmaku, w którym łączyłyby się ze sobą monumentalna architektura z elegancją architektury jednej z artystycznych stolic Europy, jaką pozostawał Petersburg do czasów rewolucji”.

Tomaszów Mazowiecki. Neoempirowy żyrandol w jednym z gabinetów. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Neoempirowy żyrandol w jednym z gabinetów. Fot. Jerzy S. Majewski

Wreszcie gmach banku w Sosnowcu wzniesiony w miejscu załamania ulicy, z wejściem ukrytym za monumentalnym portykiem kolumnowym i salą operacji bankowych znajdującą się bezpośrednio pod kopułą. Jego architektura zewnętrzna najbliższa jest stylistycznie petersburskiego akademickiego klasycyzmu.

Sosnowiec. Dawny gmach Banku Polskiego ukończony w 1924 r. Projekt Marian Lalewicz. Fasadę budynku monumentalizuje surowy portyk kolumnowy. Fot. Jerzy S. Majewski
Sosnowiec. Dawny gmach Banku Polskiego ukończony w 1924 r. Projekt Marian Lalewicz. Fasadę budynku monumentalizuje surowy portyk kolumnowy. Fot. Jerzy S. Majewski

Banki w Sosnowcu i Siedlcach zrealizowały te same, warszawskie firmy: Prace budowlane „Martens i Daab”, elewacje ze szlachetnych tynków zakład „Terrazyt, instalacje wodne i grzewcze warszawska firma „Instalator”, zaś skarbiec urządził zakład „Gustaw Gottschalk”. Instalacje i skarbiec w Tomaszowie zrealizowali ci sami wykonawcy, co w poprzednich bankach, jednak prace budowlane były dziełem warszawskiego przedsiębiorstwa „S. Pronaszko i R. Sobieszek”.

Dziś w dobie rewolucji cyfrowej banki pozbywają się swoich dawnych siedzib. Budynki zmieniają funkcje. I o ile gmach w Tomaszowie nadal jest bankiem, to budynek w Siedlcach zrósł się z sąsiednią galerią handlową, zaś pomieszczenia parteru częściowo zaadaptowano na lokale gastronomiczne.

Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Surowy, klasycyzujący portal głównego wejścia. W kratę wkomponowany został symbol Banku Polskiego „BP”. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Surowy, klasycyzujący portal głównego wejścia. W kratę wkomponowany został symbol Banku Polskiego „BP”. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Fragment elewacji. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Fragment elewacji. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Zaokrąglona, tylna elewacja korpusu budynku. Tu na pierwszym piętrze mieściła się sala operacji bankowych. Identyczne rozwiązanie zastosowano w Tomaszowie Mazowieckim. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Zaokrąglona, tylna elewacja korpusu budynku. Tu na pierwszym piętrze mieściła się sala operacji bankowych. Identyczne rozwiązanie zastosowano w Tomaszowie Mazowieckim. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Kwadratowe skrzydło mieszkalne dziś włączone w kompleks galerii handlowej, częściowo zaadaptowane na lokale gastronomiczne i oszpecone prymitywnymi szyldami w żaden sposób nie harmonizującymi z architekturą budynku. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Kwadratowe skrzydło mieszkalne dziś włączone w kompleks galerii handlowej, częściowo zaadaptowane na lokale gastronomiczne i oszpecone prymitywnymi szyldami w żaden sposób nie harmonizującymi z architekturą budynku. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Fragment zaokrąglonej tylnej elewacji korpusu środkowego oraz kwadratowego w rzucie skrzydła mieszkalnego. Dawny dziedziniec banku, dziś zaadaptowany jest na plac przed wejściem do galerii handlowej „Siedlce”. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Fragment zaokrąglonej tylnej elewacji korpusu środkowego oraz kwadratowego w rzucie skrzydła mieszkalnego. Dawny dziedziniec banku, dziś zaadaptowany jest na plac przed wejściem do galerii handlowej „Siedlce”. Fot. Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Uchwyt na sztandar. Fot Jerzy S. Majewski
Siedlce. Dawny gmach Banku Polskiego. Uchwyt na sztandar. Fot Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Patrząc na fasadę budynku, ulokowaną równolegle do ulicy Mościckiego z cofniętym korpusem zwieńczonym rotundą z kopułą oraz połączonymi z nim bramami bocznym skrzydłami, można odnieść wrażenie, że jest to klasycystyczno-empirowy pałac. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Patrząc na fasadę budynku, ulokowaną równolegle do ulicy Mościckiego z cofniętym korpusem zwieńczonym rotundą z kopułą oraz połączonymi z nim bramami bocznym skrzydłami, można odnieść wrażenie, że jest to klasycystyczno-empirowy pałac. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Kwadratowe boczne skrzydło mieszkalne. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Kwadratowe boczne skrzydło mieszkalne. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Portal głównego wejścia z masywnymi, drewnianymi drzwiami. Fot. Jerzy S. Majewski.
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Portal głównego wejścia z masywnymi, drewnianymi drzwiami. Fot. Jerzy S. Majewski.
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Wnętrze hallu otoczonego dorycką kolumnadą. Bardzo podobny hall zaprojektowany został też w gmachu Banku Polskiego w Siedlcach. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Wnętrze hallu otoczonego dorycką kolumnadą. Bardzo podobny hall zaprojektowany został też w gmachu Banku Polskiego w Siedlcach. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Drzwi w hallu wiodące na schody do sali operacji bankowych. Fot. Jerzy Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Drzwi w hallu wiodące na schody do sali operacji bankowych. Fot. Jerzy Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Głowice doryckiej kolumny w hallu banku. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Głowice doryckiej kolumny w hallu banku. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Fragment ceramicznej posadzki w hallu. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Fragment ceramicznej posadzki w hallu. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Lustrzana klatka schodowa o półkolistym biegu schodów wiodących do sali operacji bankowych. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Lustrzana klatka schodowa o półkolistym biegu schodów wiodących do sali operacji bankowych. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Balustrada tralkowa pomiędzy schodami a salą operacji bankowych. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Balustrada tralkowa pomiędzy schodami a salą operacji bankowych. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Podniebienie kopuły ponad salą drugiego piętra, umieszczonej w tamburze rotundy. W rotundzie architekt zaprojektował bezpośrednio nad sobą pozorną kopułę nad hallem wejściowym, wyżej kopułę widoczną na zdjęciu i wreszcie najwyżej kopułę wieńczącą rotundę, widoczną od zewnątrz i mającą drewnianą konstrukcję. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Podniebienie kopuły ponad salą drugiego piętra, umieszczonej w tamburze rotundy. W rotundzie architekt zaprojektował bezpośrednio nad sobą pozorną kopułę nad hallem wejściowym, wyżej kopułę widoczną na zdjęciu i wreszcie najwyżej kopułę wieńczącą rotundę, widoczną od zewnątrz i mającą drewnianą konstrukcję. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Drewniana konstrukcja kopuły wieńczącej budynek Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Drewniana konstrukcja kopuły wieńczącej budynek Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Eliptyczne okno w tamburze pod kopułą, oświetlające wnętrze poddasza. Fot. Jerzy S. Majewski
Tomaszów Mazowiecki. Dawny gmach Banku Polskiego. Eliptyczne okno w tamburze pod kopułą, oświetlające wnętrze poddasza. Fot. Jerzy S. Majewski

[1] Robert Pasieczny, Klasycyzm akademicki w twórczości Mariana Lalewicza, „Klasycyzm i Klasycyzmy, Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Warszawa, listopad 1991, PWN, Warszawa 1994, s, 197-212.

[2] Dziesięciolecie działalności Budowlanej Banku Polskiego, Architektura i Budownictwo, 1930, nr 2, s. 123-7.

 

Tagi

art deco barok Berlin Białoruś cegła cmentarz cmentarze design detal funkcjonalizm Gdańsk Gdynia gotyk II wojna światowa Italia kamienica kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo Mazowsze modernizm Mokotów neony Niemcy odbudowa Pomorze Powstanie Warszawskie renesans Rosja rzeźba Rzym secesja socrealizm Szlakiem modernizmu sztuka ulotna Warszawa wieżowce Wola wystawa Włochy Zamek Królewski w Warszawie Łódź Śląsk