Przewiń treść

Szlakiem modernizmu. Warszawa. Sewerynów 4. Drapacz z trójkątną duszą

Kilka aktorek, pisarz, architekt, założyciel orkiestry tanecznej i dobrze prosperujących lokali rozrywkowych, dziennikarz, paru mecenasów i dyrektorów spółek – to mieszkańcy luksusowego „drapacza” mieszkalnego, górującego ponad skarpą u zbiegu ulic Bartoszewicza i Sewerynów.

Ulica Bartoszewicza z widoczną z prawej kamienicą przy Sewerynów 4. Pomimo oszpecenia elewacji tandetnym tynkiem wciąż urzeka ona znakomitymi proporcjami i wrażeniem lekkości. Z lewej zaokrąglona fasada kamienicy przy Al. na Skarpie 69 (obecnie Bartoszewicza 1a), wzniesionego wg projektu Lucjana Korngolda. Fot. Jerzy S. Majewski
Ulica Bartoszewicza z widoczną z prawej kamienicą przy Sewerynów 4. Pomimo oszpecenia elewacji tandetnym tynkiem wciąż urzeka ona znakomitymi proporcjami i wrażeniem lekkości. Z lewej zaokrąglona fasada kamienicy przy Al. na Skarpie 69 (obecnie Bartoszewicza 1a), wzniesionego wg projektu Lucjana Korngolda. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Tylna elewacja wieży od dziedzińca opracowana została w estetyce le corbusierowskiego funkcjonalizmu. Partia przyziemia jest lekko podcięta i wsparta na rzędzie czarnych słupów. Okna pięter zgrupowane zostały w długie wstęgi. Budynek od strony Skarpy wsparty jest na podstawie licowanej polnym kamieniem. Widoczny powyżej ganek łączy wszystkie trzy klatki schodowe kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Tylna elewacja wieży od dziedzińca opracowana została w estetyce le corbusierowskiego funkcjonalizmu. Partia przyziemia jest lekko podcięta i wsparta na rzędzie czarnych słupów. Okna pięter zgrupowane zostały w długie wstęgi. Budynek od strony Skarpy wsparty jest na podstawie licowanej polnym kamieniem. Widoczny powyżej ganek łączy wszystkie trzy klatki schodowe kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Na tej przedwojennej fotografii elewacja budynku zdaje się przewracać. Dobrze jednak widać na niej wyprawę z tynków szlachetnych typu felzytyn (cyklinowane i fugowane) o charakterystycznej delikatnej siatce podziałów płytowych. Dziś pokryte są one koszmarnym „barankiem” z czasów PRL-u, który oszpecił elewacje kamienicy, odebrał im wrażenie głębi i w dużym stopniu zatarł pierwotne podziały płytowe. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Warszawa. Sewerynów 4. Na tej przedwojennej fotografii elewacja budynku zdaje się przewracać. Dobrze jednak widać na niej wyprawę z tynków szlachetnych typu felzytyn (cyklinowane i fugowane) o charakterystycznej delikatnej siatce podziałów płytowych. Dziś pokryte są one koszmarnym „barankiem” z czasów PRL-u, który oszpecił elewacje kamienicy, odebrał im wrażenie głębi i w dużym stopniu zatarł pierwotne podziały płytowe. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Warszawa. Sewerynów 4. Loggie balkonowe otrzymały charakterystyczne balustrady wypełnione taflami nieprzeźroczystego szkła zbrojonego (siatkowego). We współczesnej mieszkaniowej architekturze warszawskiej przeszklone balustrady stały się standardem i uważane są za jeden z synonimów nowoczesności. Jednak jak łatwo się przekonać, nie są pomysłem współczesnym, choć dziś używa się zupełnie innego szkła. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Loggie balkonowe otrzymały charakterystyczne balustrady wypełnione taflami nieprzeźroczystego szkła zbrojonego (siatkowego). We współczesnej mieszkaniowej architekturze warszawskiej przeszklone balustrady stały się standardem i uważane są za jeden z synonimów nowoczesności. Jednak jak łatwo się przekonać, nie są pomysłem współczesnym, choć dziś używa się zupełnie innego szkła. Fot. Jerzy S. Majewski

Na klatkach schodowych snuły się zapachy perfum pozostawiane przez eleganckie mieszkanki kamienicy, a przed budynkiem można było poczuć zapach benzyny z samochodów należących do lokatorów. Lokatorzy najwyższego piętra w ciepłe dni rozkładali leżaki na tarasie, z którego rozciągał się bajeczny widok na Powiśle, Pragę i połowę Warszawy.

Luksusowy dom mieszkalny o podwójnym adresie Sewerynów 4 / Bartoszewicza 2 z daleka przypomina wieżowiec. Pomimo że powstał w roku 1937 r., sprawia wrażenie jakby wzniesiono go co najmniej trzydzieści lat później. I chociaż elewacje pokrywa dziś liszaj i tandetne tynki z czasów PRL-u, to dom wciąż zaskakuje ponadczasową nowoczesnością.

Kamienica podobała się już w chwili ukończenia budowy. Fachowy miesięcznik „Architektura i Budownictwo” poświęcił jej w 1938 r. artykuł, zaś architekci i mieszkańcy Warszawy uznali budynek za najpiękniejszy nowy dom mieszkalny stolicy. Projektantem tego mini „drapacza”, zbudowanego dla spółki Waksmana i Glikcha, był Ludwik Paradistal, zaś autorem konstrukcji inżynier Marian Rzendkowski. Dom otrzymał nowoczesny, żelbetowy szkielet konstrukcyjny wypełniony cegłą dziurawką i stropy typu Ackermana. Lekkie ścianki działowe zgodnie z ówczesna praktyką powstały z „trocinówki”.

Budynek stanowił ważny, wysokościowy akcent w założeniu przestrzennym Alei na Skarpie i zabudowywanego terenu dawnych Dynasów. Jak podkreślano na łamach „Architektury i Budownictwa”, kamienicę usytuowano u zbiegu trzech ulic: Sewerynowa, Bartoszewicza oraz Alei na Skarpie, wytyczonej i realizowanej etapami wzdłuż krawędzi skarpy. Budowla zaprojektowana na rzucie przypominającym mocno rozwartą literę V zewnętrznie składa się z dwóch części. Głównego, pięciopiętrowego i dwuskrzydłowego korpusu oraz doklejonej do niej z boku części wieżowej zwieńczonej ażurowym daszkiem, nadającym budowli wrażenie lekkości. Całość, jak czytamy w „Architekturze i Budownictwie”, „pomyślana została jako pewnego rodzaju zamknięcie trapezowego placyku wytworzonego na przedłużeniu Kopernika (dziś to ulica Bartoszewicza), a przy tym jako zaakcentowanie od Alei na Skarpie połączenia z Krakowskim Przedmieściem”.

Sytuacja urbanistyczna była wówczas nieco inna niż dzisiaj. Zaraz za budynkiem pomiędzy ulicami Sewerynów i Karasia wznosiła się bowiem wysoka wieża gmachu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zniszczona w 1944 i rozebrana już po wojnie. Wieżowa partia kamienicy projektu Paradistala o balustradach loggii balkonowych ze zbrojonego szkła i o ażurowej betonowej kratownicy nad ostatnim piętrem miała formę daleko wybiegającą w przyszłość. Mieszkania w wieży tak zaprojektowano, aby rozciągał się z nich szeroki widok na Powiśle. Oczywiście za taki widok trzeba było płacić i czynsze w tej części kamienicy były ogromne.

Zacytujmy dane z artykułu w „Architekturze i Budownictwie”, gdyż są to najbardziej miarodajne informacje. W kamienicy znalazły się mieszkania „3-, 4- i 5-pokojowe oraz pewna ilość mieszkań jednopokojowych, kawalerskich z łazienkami. W każdym mieszkaniu niższej części jest pokój położony o strony pn. wsch. ze względu na widok na Skarpę. W części wieżowej pokoje usytuowane są na wschód z widokiem na Skarpę”.

Każde mieszkanie miało oprócz hallu wejściowego dodatkowy korytarz, szatnię garderobę oraz pokój kredensowy. Przy tym mieszkania cztero- i pięciopokojowe miały wejścia kuchenne lokowane z tej samej klatki, co drzwi paradne. Trudno się było przy nich pomylić. Drzwi kuchenne zawsze były węższe.

W środku kamienicy zaprojektowano trzy klatki schodowe. Najbardziej spektakularna, główna klatka schodowa, o trójkątnej duszy umiejscowiona została na styku skrzydeł od strony Sewerynów. Wchodzi się do niej przez hall wiodący także na pomost oplatający budynek od strony Alei na Skarpie. Z pomostu można wejść na dwie inne klatki schodowe. Hall o prostej, wręcz lapidarnej architekturze ozdobiło ogromne lustro oraz marmury na posadzkach z Morawicy i Dębnika.

Drzwi do mieszkań wykonano z dębu politurowanego na czarno, z wcieranym w słoje brązem aluminiowym. Nadawało to wnętrzom klatek schodowych o pięknych, czarno-białych posadzkach z lastrico wrażenie nieomal wazowskiej elegancji.

Zacytujmy tu jeszcze dane dotyczące wykończenia mieszkań: „Podłogi w mieszkaniu: parkiet dębowy, w łazienkach czarna terrakota i glazura jasno-zielona, armatury chromowane. W kuchniach biała terrakota, biała glazura, piece kuchenne gazowe „Richmond” i kompletne wyposażenie”.

Dodatkowo w pokojach kredensowych i garderobach wbudowane zostały szafy. Najemcy otrzymywali zatem mieszkania znakomicie wyposażone w nowoczesne urządzenia cywilizacyjne, centralne ogrzewanie.

Na balkonach nikt nie suszył prania. Nie prano też w łazienkach, gdyż w piwnicach kamienicy zaprojektowane zostały dwie duże, wspólne pralnie. Nie zapomniano też o suszarni. Służące czy kucharki nie kąpały się w łazienkach swoich chlebodawców. Zjeżdżały do podziemia, gdzie urządzono oddzielna łaźnię dla służby.

Pod budynkiem od strony skarpy znalazły się też garaże. Nie były wielkie. Przeznaczono je jedynie na cztery samochody. Jednak liczba aut w przedwojennej Warszawie nie była w tym czasie zbyt wielka.

Jak już wspomniałem, jednym z lokatorów kamienicy był Ludwik Paradistal (Dawid Paradystal), projektant kamienicy. Tutaj też mieściła się jego pracownia. Ten, wówczas trzydziestokilkulatek należał przed wybuchem wojny do młodego pokolenia absolwentów warszawskiego Wydziału Architektury. Był autorem m.in. kilku luksusowych kamienic w mieście. Między innymi kamienicy przy pobliskiej ulicy Konopczyńskiego 5/7 (opisywanej już w tym cyklu: Seksbomba z Konopczyńskiego).  Przed wrześniem 1939 r. wydawało się, że architekt przyszłość ma dopiero przed sobą.

Wszyscy mieszkańcy kamienicy rozpoznawali postać Kazimiery Skalskiej. Może nie była gwiazdą pierwszej jasności, ale była wówczas dobrze znana zarówno z desek warszawskich teatrów, jak i srebrnego ekranu. Jej obecność w budynku wnosiła atmosferę ekskluzywności i elegancji. Skalska na scenach Krakowa i Warszawy występowała od 1916 r. W końcu lat 30. nadal była budzącą zainteresowanie, atrakcyjna kobietą. Zagrała w kilku filmach, m.in. kokietkę w komedii „Czy Lucyna to dziewczyna”. Na ekranie towarzyszyła wówczas Jadwidze Smosarskiej. W czasie gdy mieszkała w kamienicy przy Sewerynów, związana była m.in. z Teatrem Rozmaitości. Wiemy, że aktorka jeździła własnym samochodem. Być może parkowała go w jednym z czterech garaży mieszczących się w kamienicy.

Kazimiera Skalska za kierownicą swojego samochodu w roku 1933. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Kazimiera Skalska za kierownicą swojego samochodu w roku 1933. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Kazimiera Skalska z Jadwiga Smosarską w filmie „Czy Lucyna to dziewczyna” z 1934 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Kazimiera Skalska z Jadwigą Smosarską w filmie „Czy Lucyna to dziewczyna” z 1934 r. Tutaj w roli zalotnej panny Tuni. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Kazimiera Skalska na balu mody w hotelu Bristol w roku 1937. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Kazimiera Skalska na balu mody w hotelu Bristol w roku 1937. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

Mieszkanką kamienicy i gwiazdą teatru oraz radia była Krystyna Zelwerowicz. Nie miała w tym czasie jeszcze czterdziestu lat, za to w jej imponującym dorobku były występy w wielu teatrach Warszawy, ale też we Lwowie, Lublinie czy Wilnie. Krystyna Zelwerowicz była żoną słynnego aktora Aleksandra Zelwerowicza. Miała własne ambicje i nie chciała pozostawać w cieniu swego męża. W końcu wybrała własną drogę. W 1936 r. ukończyła studia reżyserskie, a w 1938 r., kiedy to zamieszkała przy Sewerynów 4, pracowała m.in. jako asystentka reżysera Józefa Lejtesa w największym wówczas warszawskim atelier filmowym „Falanga”. Należała zatem do świata aktorskiego, jak i świata filmu. I to w samym jego sercu. Mieszkanie w kamienicy przy Sewerynów 4 wskazuje, że jej stanowisko musiało być dobrze płatne.

W końcu lat 30. XX w. dopiero na początku kariery filmowej oraz rewiowej zdawała się być młoda wówczas tancerka i aktorka Halina Biernacka. I ona mieszkała w domu przy Sewerynów 4. W drugiej połowie lat 30. grała m.in. w teatrzyku „Wielka Rewia” (w programach „Naprzód-marsz” oraz „Bric-a-brac”). Zagrała też epizodyczną rolę w komedii z 1936 r. „Ada to nie wypada” oraz tańczyła w balecie reprezentacyjnym.

Stefania Stanisławska i Halina Biernacka podczas występu baletu reprezentacyjnego w Berlinie w 1937 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Stefania Stanisławska i Halina Biernacka podczas występu baletu reprezentacyjnego w Berlinie w 1937 r. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

W tym czasie karierę aktorską dawno miał już za sobą sąsiad aktorek Julian Wołoszynowski. Związany z sanacją, oddawał się teraz głównie krytyce teatralnej i działalności literackiej. Był przy tym dość wszechstronny jako prozaik, poeta, wreszcie dramaturg. Miał pochodzenie ziemiańskie i kresowe. Urodził się w Serbach na Podolu. Studiował jeszcze przed wybuchem pierwszej wojny światowej w Kijowie. Tam też grywał na polskich scenach teatralnych. Do Warszawy przybył wraz z wielką falą repatriantów w 1919 r. Był wówczas jednym z tysięcy przybyszów ze Wschodu. I tak jak oni rozpoczął w Warszawie budowanie nowego życia. Studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim. Grywał wówczas w warszawskich teatrach. Chyba nie czuł się w tej roli zbyt komfortowo. Aktorstwo porzucił już w połowie lat 20. Jego drugą żoną była znana aktorka Maria Dulęba. Wołoszynowski przeżył wojnę i zmarł w Warszawie w roku 1977.

Portret Juliana Wołoszynowskiego. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Portret Juliana Wołoszynowskiego. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

W okien budynku czasem rozchodziły się dźwięki muzyki. W swoim mieszkaniu komponował tu skrzypek i współzałożyciel orkiestr tanecznych Julian Front. Wraz z Zygmuntem Heymanem założył orkiestrę taneczną Front Heyman Melody Jazz. W końcu lat 30., gdy mieszkał przy w kamienicy przy Sewerynów obaj wspólnicy grali z orkiestrą we własnych lokalach: „Café Dancing F.F.” przy Niecałej 6 (braci Front) oraz „Pod Krzywą Latarnią” przy Podwalu 25. Artyści cieszyli się popularnością. Ich spółka przynosiła dochód. Zarówno Juliana Fronta, jak i jego wspólnika Zygmunta Heymana stać było na wynajęcie mieszkań w luksusowych kamienicach. Heyman mieszkał w ukończonej w 1937 r. luksusowej, wielofunkcyjnej kamienicy towarzystwa Assicurazioni Generali Trieste przy Złotej 7/9, mieszczącej kino Palladium. W tym samym czasie wszedł w spółkę kompozytorską piosenek z autorem tekstów Stanisławem Fereszkiem.

Świat dziennikarski reprezentował w kamienicy Jerzy Szapiro. W tym czasie wieloletni już korespondent „New York Times”. W 1935 r. on jako pierwszy wysłał do Ameryki wiadomość o śmierci marszałka Józefa Piłsudskiego. Przez lata związany był z redakcją czasopisma „Robotnik”, organu Polskiej Partii Socjalistycznej. Pisał dla niego m.in. sprawozdania sejmowe. Przez jakiś czas kierował też administracją „Robotnika”. Kreował się przy tym na działacza socjalistycznego i rzecznika robotników. Apartament w luksusowym budynku, w jednej z najdroższych enklaw przedwojennej stolicy raczej nie dodawał mu pod tym względem wiarygodności. Zresztą naśmiewał się z tego już w pierwszych latach drugiej wojny światowej Stanisław Cat Mackiewicz, wyrażający bezkompromisowe poglądy chłoszczące polską scenę polityczną od lewicy po prawicę. W tym czasie Szapiro znajdował się już na emigracji. Jak pisał Cat z przekąsem: „Pan Jerzy Szapiro na pewno najlepiej się czuje, stąpając po dywanach pałacu Ligi Narodów nad lazurowym Jeziorem Genewskim”. W kamienicy mieściła się redakcja angielskojęzycznego czasopisma „Warsaw Weekly”.

Wśród lokatorów kamienicy nie brakowało biznesmenów, przedsiębiorców czy przedstawicieli firm. Wymieńmy niektórych: dr. praw Mieczysław Lilenthal – dyrektor Towarzystwa Ubezpieczeń Patria, inżynier Charles Weingart – przedstawiciel Escher&Wyss Zurych-Ravensburg, wreszcie Janusz Zaporski, który w wieku 29 lat w roku 1937 został dyrektorem zarządzającym biura Watson Business Machines Sp. z o.o, będącym przedstawicielstwem firmy IBM w Polsce. Warto tu dodać, że już w 1936 przedstawicielstwo IBM rozpoczęło w Warszawie produkcję kart do maszyn tabulacyjnych. W budynku działało też biuro firmy E. Sykes i ska S.A.

W ślad za książką telefoniczną na rok 1939 można jeszcze przytoczyć nazwiska innych lokatorów. Adwokatów dr. Rudolfa Langroda i oraz Anny i Mieczysława Cieplińskich, inżynierów Henryka Koźmiana i Tadeusza Ożarowskiego. Ponadto Samuela Frumkina, Kazimierza i Wacława Grossmanów, Mieczysława Herszlikowicza, Józefa Hirszona, Marii Maszy Kadyńskiej. Wreszcie pilota RAF Paula Anthony Hardinga.

Działania wojenne obeszły się dość łagodnie z budynkiem. Jednak większość mieszkańców na zawsze go opuściła już pierwszych dniach wojny i potem okupacji. Ich losy potoczyły się różnie. I tak Kazimiera Skalska w czasie okupacji znalazła się w Londynie. Została tam członkiem zarządu emigracyjnego ZASP-u. Krystynę Zelwerowicz wojna zastała w Warszawie. We wrześniu 1939 r. była sanitariuszką. W czasie okupacji zmuszona została do opuszczenia mieszkania przy Sewerynów. Jak wiele innych wybitnych aktorek pracowała m.in. w kawiarni „U Aktorek” jako kelnerka. Po powstaniu trafiła do Zakopanego. Potem reżyserowała w Krakowie, zaś do stolicy powróciła dopiero w 1948, wiążąc się już do końca życia ze stołecznymi teatrami jako reżyser i dyrektorka.

Julian Front w 1939 r. został zmobilizowany i we wrześniu uczestniczył w wojnie obronnej. Po kapitulacji przedostał się do Lwowa. Udało mu się zatrudnić w charakterze skrzypka w orkiestrze przy Teatrze Polskim W roku 1942, gdy ogłoszono tworzenie Wojska Polskiego, dotarł do Buzułuku i zgłosił się do Armii Andersa. Tu został przydzielony do orkiestry Henryka Warsa, którego doskonale znał sprzed wojny. W wojsku służył aż do demobilizacji w 1946 r. Do komunistycznej Polski już nie wrócił. Osiadł w Tel Awiwie w Palestynie. Tam też założył elegancki lokal rozrywkowo-taneczny „Delfin”. Na emigracji szybko też znalazł się Jerzy Szapiro. Tragicznie potoczył się los projektanta kamienicy Ludwika Paradistala. Zamknięty w warszawskim getcie, stracił życie w 1942 r. Okoliczności jego śmierci nie udało mi się ustalić. W tym samym roku w katastrofie samolotu mosquito zginął brytyjski mieszkaniec kamienicy Paul Anthony Harding.

PS. Za informacje dotyczące spisu mieszkańców kamienicy tuż przed 1939 r. dziękuję panu Grzegorzowi Mice.

sewerynow_4_10
Warszawa. Sewerynów 4. Z lewej termometrowe okno głównej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Fragment tylnej elewacji części wieżowej od strony podwórka i Al. na Skarpie. U góry widać cofnięcie ostatniej kondygnacji budynku. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Fragment tylnej elewacji części wieżowej od strony podwórka i Al. na Skarpie. U góry widać cofnięcie ostatniej kondygnacji budynku. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Rząd czarnych słupów u podstawy tylnej elewacji wieżowej części budynku. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Rząd czarnych słupów u podstawy tylnej elewacji wieżowej części budynku. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Główne wejście do budynku uległo po wojnie gruntownej zmianie. Pierwotnie portal osadzony był przeszklonej ścianie i powleczony był „anticordoalem”. Fot. Ruan, „Architektura i Budownictwo” 1938 nr 8, s. 225
Warszawa. Sewerynów 4. Główne wejście do budynku uległo po wojnie gruntownej zmianie. Pierwotnie portal osadzony był przeszklonej ścianie i powleczony był „anticordoalem”. Fot. Ruan, „Architektura i Budownictwo” 1938 nr 8, s. 225
Warszawa. Sewerynów 4. Trójkątna dusza głównej klatki schodowej. Jest to jedno z najbardziej efektownych wnętrz warszawskich klatek schodowych z lat 30. XX w. Sposób jej opracowania z ażurowymi schodami okładanymi lastrykiem jest unikatowy. Sam trójkątny kształt klatki był wypadkową rzutu budynku o dwóch skrzydłach ustawionych do siebie pod kątem rozwartym. Klatka znalazła się w narożniku i jej boczne ściany są równoległe do ścian zewnętrznych obu skrzydeł kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Trójkątna dusza głównej klatki schodowej. Jest to jedno z najbardziej efektownych wnętrz warszawskich klatek schodowych z lat 30. XX w. Sposób jej opracowania z ażurowymi schodami okładanymi lastrykiem jest unikatowy. Sam trójkątny kształt klatki był wypadkową rzutu budynku o dwóch skrzydłach ustawionych do siebie pod kątem rozwartym. Klatka znalazła się w narożniku i jej boczne ściany są równoległe do ścian zewnętrznych obu skrzydeł kamienicy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Pierwotnie słupki balustrad na głównej klatce schodowej wykonane były z białego metalu. Wydaje się, że obecnie jest on zamalowany. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Pierwotnie słupki balustrad na głównej klatce schodowej wykonane były z białego metalu. Wydaje się, że obecnie jest on zamalowany. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Uwagę zwraca lastryko na podeście w pełne elegancji, biało-czarne pasy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Uwagę zwraca lastryko na podeście w pełne elegancji, biało-czarne pasy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Wnętrze głównej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Niezwykle lekkie schody głównej klatki schodowej budynku. Z wierzchu zostały one obłożone czarnym lastrykiem. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Niezwykle lekkie schody głównej klatki schodowej budynku. Z wierzchu zostały one obłożone czarnym lastrykiem. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Fragment okna termometrowego ciągnącego się przez całą wysokość głównej klatki schodowej. Uwagę zwraca balustrada chroniąca szybę ciągnąca się od posadzki. W głębi budynki wzdłuż Bartoszewicza. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Fragment okna termometrowego ciągnącego się przez całą wysokość głównej klatki schodowej. Uwagę zwraca balustrada chroniąca szybę ciągnąca się od posadzki. W głębi budynki wzdłuż Bartoszewicza. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Główny hall kamienicy. Z lewej wejście na główną klatkę schodową. Wnętrze miało olśniewać luksusowym wykończeniem. Użyto do niego marmurów. Morawicy i Dębnika na posadzkach oraz Barwinka na ścianach. Niezbędnym uzupełnieniem wnętrza jest duże lustro powiększające pomieszczenie i odbijające kolorowe marmury. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Główny hall kamienicy. Z lewej wejście na główną klatkę schodową. Wnętrze miało olśniewać luksusowym wykończeniem. Użyto do niego marmurów. Morawicy i Dębnika na posadzkach oraz Barwinka na ścianach. Niezbędnym uzupełnieniem wnętrza jest duże lustro powiększające pomieszczenie i odbijające kolorowe marmury. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Posadzka z lastryka w korytarzu łączącym główny hall z gankiem zawieszonym ponad partią cokołową tylną elewacją budynku i łączącym wszystkie trzy klatki schodowe. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Posadzka z lastryka w korytarzu łączącym główny hall z gankiem zawieszonym ponad partią cokołową tylnej elewacji budynku. Ganek ten łączy wszystkie trzy klatki schodowe. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Klatka schodowa w wieżowej części budynku. Wszystkie drzwi do mieszkań były politurowane na czarno (dąb) z wcieranymi w słoje brązem aluminiowym. Wydaje się, że podobnie wyglądały drzwi do wind. Niestety dziś to sztampowe drzwi do półautomatycznych wind z czasów późnego PRL-u. Pierwotnie w budynku działały windy warszawskiej firmy „Gronowski S.A.” Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Klatka schodowa w wieżowej części budynku. Wszystkie drzwi do mieszkań były politurowane na czarno (dąb) z wcieranymi w słoje brązem aluminiowym. Wydaje się, że podobnie wyglądały drzwi do wind. Niestety dziś to sztampowe drzwi do półautomatycznych wind z czasów późnego PRL-u. Pierwotnie w budynku działały windy warszawskiej firmy „Gronowski S.A.” Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Okno na klatce schodowej w wieżowej części budynku. Cofnięta u góry balustrada umożliwiała uchylanie skrzydła okiennego. Rozwiązanie to wydaje się być unikatowym na gruncie polskim. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Okno na klatce schodowej w wieżowej części budynku. Cofnięta u góry balustrada umożliwiała uchylanie skrzydła okiennego. Rozwiązanie to wydaje się być unikatowym na gruncie polskim. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Fragment schodów na klatce schodowej w wieżowej części budynku. Tutaj balustrady wykonane były z żelaza i lakierowane na kremowo. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Fragment schodów na klatce schodowej w wieżowej części budynku. Tutaj balustrady wykonane były z żelaza i lakierowane na kremowo. Fot. Jerzy S. Majewski
Obłożony kamieniem murek oporowy od strony ulicy Bartoszewicza. Jeszcze kilkanaście lat temu pomiędzy murkiem a kamienicą działała stacja benzynowa. Na murku widać ślady po odłamkach lub uderzeniach pocisków z czasów II wojny światowej. Szczególną uwagę zwraca stylizowane, metalowe ogrodzenie – obok ogrodzenia wzdłuż Alei Przyjaciół najciekawsze tego rodzaju rozwiązanie z lat 30. w Warszawie, godne ochrony konserwatorskiej, tym bardziej, że także na nim widnieją ślady po przestrzelinach z czasów drugiej wojny światowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Obłożony kamieniem murek oporowy od strony ulicy Bartoszewicza. Jeszcze kilkanaście lat temu pomiędzy murkiem a kamienicą działała stacja benzynowa. Na murku widać ślady po odłamkach lub uderzeniach pocisków z czasów II wojny światowej. Szczególną uwagę zwraca stylizowane, metalowe ogrodzenie – obok ogrodzenia wzdłuż Alei Przyjaciół najciekawsze tego rodzaju rozwiązanie z lat 30. w Warszawie, godne ochrony konserwatorskiej, tym bardziej, że także na nim widnieją ślady po przestrzelinach z czasów drugiej wojny światowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Fragment metalowego ogrodzenia na murku oporowym od strony ulicy Bartoszewicza. Fot. Jerzy S. Majewski
Fragment metalowego ogrodzenia na murku oporowym od strony ulicy Bartoszewicza. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Sewerynów 4. Rzuty typowych pięter mieszkalnych oraz (z prawej) przyziemia kamienicy. Projekt Ludwik Paradistal. "Architektura i Budownictwo" 1938, n 8.
Warszawa. Sewerynów 4. Rzuty typowych pięter mieszkalnych oraz (z prawej) przyziemia kamienicy. Projekt Ludwik Paradistal. „Architektura i Budownictwo” 1938, n 8.

Tagi

architektura art deco barok Białoruś brzydota cegła cmentarz detal eklektyzm funkcjonalizm Gdańsk Gdynia gotyk II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienica kamienice Katowice kościół Kraków malarstwo modernizm Mokotów Niemcy nowe inwestycje odbudowa Pomorze Powstanie Warszawskie renesans Rosja rzeźba Rzym secesja socrealizm sztuka ulotna wakacje Warszawa wieżowce Wizytki Wola Włochy Zamek Królewski w Warszawie Łódź Śląsk