Przewiń treść

Dwa kafle w stylu późnej secesji

Dawną Łaźnię Centralną przy Krakowskim Przedmieściu, dziś mieszczącą restaurację, zdobi kilkadziesiąt rodzajów secesyjnych kafelków. Jeden z nich, o dekoracji w stylu wiedeńskiej secesji, powtarza się w bramie kamienicy przy Piotrkowskiej 113 w Łodzi.

 

Łódź. Kafle w bramie kamienicy przy Piotrkowskiej 113. Fot. Jerzy S. Majewski
Łódź. Kafle w bramie kamienicy przy Piotrkowskiej 113. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Krakowskie Przedmieście 16/18 Łaźnia pod Messalką. Kafle z sygnaturą firmy Allina & Laurysiewicz. Fot. Jerzy S Majewski
Warszawa. Krakowskie Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Kafle z sygnaturą firmy Allina & Laurysiewicz. Fot. Jerzy S Majewski

Fakt, że w warszawskiej „Łaźni Centralnej”, zwanej popularnie „Pod Messalką” oraz w kamienicy łódzkiego kupca Alberta Böhme znajduje się ten sam dekoracyjny kafel, nie jest niczym nadzwyczajnym. Tym bardziej, że obydwa obiekty powstały w tym samym czasie w 1911 r. Płytki ceramiczne, którymi wykładano wnętrza bram budynków w Warszawie czy Łodzi z reguły nie były specjalnie projektowane do tych budynków. Wyspecjalizowane firmy dostarczały katalogi architektom i inwestorom. Ci zaś zamawiali odpowiadające im wzory.

Łaźnia pod Messalką mieści się w ogromnej niegdyś kamienicy Liedtków przy Krakowskim Przedmieściu 16/18. Budynek w stylu renesansu niemieckiego i secesji zaprojektował Juliusz Dzierżanowski, a prace budowlane prowadzono w latach 1909-11 w nieznanym dotąd tempie, zarówno w dzień, jak i w nocy przy sztucznym oświetleniu. Wysoki budynek przed 1944 r. wyrastał ponad sąsiednią zabudowę, dość makabrycznie zakłócając pierzeję Krakowskiego Przedmieścia.

Po wojnie skrzydło frontowe od Krakowskiego Przedmieścia obniżono i całkowicie zmieniono mu fasadę. Przetrwała jednak oficyna wraz z późnosecesyjnym wystrojem (odnowiona w 1996 r.) i otwartą w niej w roku 1911 dawną Łaźnią Centralną. Działała 80 lat, do 1991 r. Przed blisko dekadą została odrestaurowana i obecnie mieści się w niej restauracja. Przy okazji można tu oglądać zachowane kafle i elementy dekoracji. A jest ich wiele. Do łaźni specjalnie zaprojektowane zostały ceramiczne płaskorzeźby autorstwa znakomitego artysty rzeźbiarza Stanisława Jagmina, eksperymentatora w dziedzinie technologii ceramicznych i ich zastosowania w architekturze.

Okna łaźni wypełniały witraże Białkowskiego. Nie przetrwały. Dziś niestety nasza wiedza na ich temat ogranicza się do kiepskiej jakości, czarno-białej fotografii z reklamy Łaźni, zamieszczonej w tygodniku „Świat”. Tymczasem kafle i terakotę dostarczyła specjalistyczna firma  „Allina & Laurysiewicz”. Sprowadziła je do Warszawy z Czech.

Za czyim pośrednictwem wzór kafelka identyczny jak w Łaźni Centralnej trafił do przejazdu bramnego łódzkiej kamienicy, nie wiem. Kamienica przy Piotrkowskiej 113 powstała w tym samym co łaźnia roku 1911 r. według projektu architekta Romualda Millera. Miller, w latach międzywojennych prezes Związku Stowarzyszeń Architektów Polskich, w roku 1910  mieszkał w Łodzi i miał pracownię przy ulicy Zielonej. Być może i on korzystał z usług firmy Allina & Laurysiewicz, otrzymując od nich te same katalogi, co Dzierżanowski, projektując Łaźnię Centralną.

Nie udało mi się ustalić, kto zaprojektował wzór interesującego nas kafla z wyobrażeniem stylizowanej wazy z kwiatami. Bardzo przypomina on prace artystów związanych z warsztatami wiedeńskimi (Wiener Werkstätte), założonymi w 1903 r. przez Josefa Hoffmana i Kolomana Mosera. Być może w tym właśnie środowisku należy szukać autora znakomitego rysunku przeniesionego na kafel. A może zaprojektował go czeski projektant, pozostający pod silnym wpływem warsztatów wiedeńskich.

Dodajmy, że prace Wiener Werkstätte były inspirowane secesją wiedeńska i brytyjskim nurtem Arts&Craft, a po 1905 r. warsztaty wyparły secesję, stając się dominującym nurtem w sztuce Wiednia. l taki właśnie późnosecesyny, czy możne raczej postsecesyjny jest nasz kafelek.

 

Łódź. Kamienica przy Piotrkowskiej 113. Projekt Romuald Miller. Fot. Jerzy S. Majewski
Łódź. Kamienica przy Piotrkowskiej 113. Projekt Romuald Miller. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Krakowskie Przedmieście 16/18 Łaźnia pod Messalką. Lavabo. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Krakowskie Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Lavabo. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Krakowskie. Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką Kafle z motywem łabędzi. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Krakowskie. Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Kafle z motywem łabędzi. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Krakowskie. Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Fryz z kafli. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Krakowskie. Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Fryz z kafli. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Krakowskie. Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Kafle. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Krakowskie. Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Kafle. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Krakowskie Przedmieście 16/18 . Łaźnia pod Messalką. Kafel. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Krakowskie Przedmieście 16/18. Łaźnia pod Messalką. Kafel. Fot. Jerzy S. Majewski

Tagi

art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota Budapeszt ceramika Cinque Terre cmentarz design Florencja Gdańsk Gdynia gotyk Hiszpania II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo mała architektura modernizm nowe inwestycje odbudowa pałace Podróże pomniki Powstanie Warszawskie Poznań renesans rozbiórka Rzym secesja Sezam Stambuł sztuka ulotna Turcja wakacje Warszawa wieżowce wrzesień 1939