Przewiń treść

Jego ekscelencja szalet. Opole. Siusianie na Dworcu Głównym

Szalet na dworcu kolejowym w Opolu stanowi przykład znakomitej, bezkompromisowej architektury doby funkcjonalizmu.

Opole. Dworzec Główny. Widok od strony miasta na oba główne, eklektyczne budynki dworca, oddzielone od siebie torami kolejowymi. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Widok od strony miasta na oba główne, eklektyczne budynki dworca, oddzielone od siebie torami kolejowymi. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Malownicza, neorenesansowa fasada budynku dworca z halą wejściową. Uwagę zwraca duże termalne okno oraz wyniosły szczyt nad wejściem. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Malownicza, neorenesansowa fasada budynku dworca z halą wejściową. Uwagę zwraca duże termalne okno oraz wyniosły szczyt nad wejściem. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Elewacja tylna, od strony torów budynku mieszczącego hall wejściowy. Okno w portalu na osi budynku doświetla wejście do tunelu pod torami, łączącego obydwa główne budynki dworca. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Elewacja tylna, od strony torów budynku mieszczącego hall wejściowy. Okno w portalu na osi budynku doświetla wejście do tunelu pod torami, łączącego obydwa główne budynki dworca. Fot. Jerzy S. Majewski

Dworzec PKP Opole Główne jest budowlą szczególną. Wzniesiony w 1899 r., składa się z dwóch efektownych budowli rozdzielonych torami kolejowymi i połączonych ze sobą podziemnym tunelem dla pieszych. W dodatku tory kolejowe nie biegną tu prosto, lecz po łuku. Wszystko to sprawia, że nie przypomina on większości innych dworców kolejowych w Polsce.

W latach 2012-14 zabytkowe budynki dworca poddane zostały pracom renowacyjnym. Wydobyły one ich pompierskie piękno. W elewacjach cegła w efektowny sposób łączona jest z kamieniem o różnych fakturach, co było zabiegiem chętnie stosowanym w architekturze dużych dworców wznoszonych w cesarstwie niemieckim.

Architektura budynku, a właściwie budynków, jest bez reszty eklektyczna. W elewacjach zewnętrznych odwołuje się gównie do form niemieckiego renesansu z dość subtelnymi odniesieniami do kamieniarki późnogotyckiej. Architektura ta nie jest przy tym silnie osadzona w miejscowej tradycji architektonicznej, jak ma to miejsce w przypadku zjawiskowego Dworca Głównego w Gdańsku, zbudowanego w tym samym czasie w duchu gdańskiego renesansu. O ile dworzec w gdańsku jest jednoznacznie „gdański”, to dworzec opolski równie dobrze mógłby powstać w Berlinie, Monachium czy Wrocławiu.

Charakterystyczną cechą obydwu budynków Dworca Głównego w Opolu są efektowne szczyty na osi elewacji (zarówno od strony peronów, jak i miasta) oraz umieszczone w nich wielkie okna termalne (półkoliście zamknięte, zwykle trójdzielne, podobne do okien oświetlających wnętrza term w starożytnym Rzymie). Okna osadzone są w kamiennych obramieniach i bardzo dobrze oświetlają wnętrza hali wejściowej od strony miasta oraz hali kasowej z poczekalnią, usytuowanej w budynku pomiędzy torami.

Inną specyfiką dworca, na którą od razu zwróciłem uwagę, gdy przed laty znalazłem się na dworcu, była poręcz rozdzielająca potoki pasażerów przechodzących wspomnianym wyżej tunelem w dwóch kierunkach. Dziś w tunelu nie ma już poręczy. Jej motyw został jednak wykorzystany przez Marka Krajewskiego w jego powieści kryminalnej „Śmierć w Breslau”. Zacytuję ten fragment: „ W poczekalni było zaledwie kilku podróżnych. Turek skierował się do podziemnego tunelu prowadzącego do miasta. Zejście przedzielone było wzdłuż żelazną barierką. Szedł prawą strona. Po latach pobytu w Niemczech zdążył już poznać pruski «ordnung», zatem na widok człowieka, który – idąc z naprzeciwka – wchodził pod prąd także po prawej stronie barierki , instynktownie włożył rękę także do wewnętrznej kieszeni, gdzie trzymał rewolwer”.

Niniejszy tekst poświęcony jest nie tyle architekturze XIX-wiecznego dworca, co dwudziestowiecznemu pawilonowi mieszczącemu toalety. Tylko ile można napisać o zwykłym szalecie z podziałem na część męską i damską? Został on odrestaurowany wraz z głównymi budynkami dworca, tunelami i peronami. Powstał zapewne na przełomie lat 20. i 30. XX w. i wznosi się tuż obok budynku pomiędzy torami. Choć jego elewacje, podobnie jak budynków z XIX w., są wzniesione z czerwonej cegły, to kontrastuje on z nimi jednoznacznie nowoczesną architekturą. Zawsze wywierał na mnie wrażenie minimalistyczną prostotą i doskonałymi proporcjami. Teraz, po renowacji stałem przed toaletą i nie mogłem oderwać od niej wzroku, aż do chwili, gdy bardzo życzliwa pani zapytała mnie, czy potrzebuję rozmienić monety na wejście do szaletu.

Przeczytaj też:

Jego ekscelencja szalet. Pis…, czyli siusianie bez pruderii

Jego ekscelencja szalet. Liège, rozważania pod katedrą

Szacunek budzi staranność, z jaką w opolskim szalecie dworcowym opracowane zostały m.in. obramienia okien. Ta architektura kojarzy mi się z innymi modernistycznymi obiektami o zbliżonych proporcjach. Między innymi funkcjonalistyczną poczekalnią tramwajów obok Dworca Głównego we Wrocławiu, rozebraną w trakcie modernizacji placu przed dworcem w 2012 r. Ale nie tylko. Moje myśli od razu popłynęły w kierunku pawilonu wejściowego stacji S-Bahn Nordbahnhof. I nie chodzi tu o nieistniejące, bezpośrednie zależności pomiędzy tymi obiektami, lecz powszechność w ówczesnej architekturze niemieckiej wzorca minimalistycznego, prostokątnego, parterowego pawilonu z cegły, pełniącego rozmaite funkcje. Nowoczesnego i funkcjonalnego.

Opole. Dworzec Główny. Widok z peronów na eklektyczny budynek pomiędzy torami, mieszczący halę kasową i poczekalnie. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Widok z peronów na eklektyczny budynek pomiędzy torami, mieszczący halę kasową i poczekalnie. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Wnętrze hali kasowej widziane od strony schodów wiodących do tunelu pod torami. Duże wrażenie wywiera drewniany strop beczkowy. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Wnętrze hali kasowej widziane od strony schodów wiodących do tunelu pod torami. Duże wrażenie wywiera drewniany strop beczkowy. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Bardzo starannie zaprojektowana została oprawa kas kolejowych w budynku usytuowanym pomiędzy torami. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Bardzo starannie zaprojektowana została oprawa kas kolejowych w budynku usytuowanym pomiędzy torami. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Kamienne ciosy i okładzina ceramiczna na ścianach hali kasowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Kamienne ciosy i okładzina ceramiczna na ścianach hali kasowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Fragment ceramicznej posadzki w hali kasowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Fragment ceramicznej posadzki w hali kasowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole Dworzec Główny. Szalet o ceglanej, minimalistycznej architekturze funkcjonalizmu. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole Dworzec Główny. Szalet o ceglanej, minimalistycznej architekturze funkcjonalizmu. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Prosta architektura szaletu kontrastuje swoją formą z zabudową dworca z końca XIX w. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. Prosta architektura szaletu kontrastuje swoją formą z zabudową dworca z końca XIX w. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. W trakcie niedawnego remontu dworca dodatkowe toalety znalazły się pod budynkiem mieszczącym halę kasową. Wejście do nich wiedzie z wnętrza tunelu, a ponad nim współcześni architekci zaprojektowali szklany świetlik. Fot. Jerzy S. Majewski
Opole. Dworzec Główny. W trakcie niedawnego remontu dworca dodatkowe toalety znalazły się pod budynkiem mieszczącym halę kasową. Wejście do nich wiedzie z wnętrza tunelu, a ponad nim współcześni architekci zaprojektowali szklany świetlik. Fot. Jerzy S. Majewski
Berlin. Fragment ceglanego pawilonu nad wejściem na perony S-Bahn Nordbahnhof, zaprojektowany przez radcę Gűnthera Lűtticha. Fot. Jerzy S. Majewski
Berlin. Fragment ceglanego pawilonu nad wejściem na perony S-Bahn Nordbahnhof, zaprojektowany przez radcę Gűnthera Lűtticha. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Tagi

architektura art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota cegła cmentarz funkcjonalizm Gdańsk Gdynia II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice kicz kino kościół Kraków malarstwo modernizm Niemcy nowe inwestycje odbudowa Pomorze Powstanie Warszawskie Poznań renesans Rosja rzeźba Rzym secesja sztuka ulotna wakacje Warszawa Wielkanoc wieżowce Wizytki Wola wrzesień 1939 Włochy Zamek Królewski Łódź