Przewiń treść

Stara pocztówka z Budapesztu. Blaha Lujza tér

blaha-lujza-ter-i-erzsebetkorut-na-przelomie-xix-i-xx-stulecia-pocztawka-z-epoki
Stara pocztówka z Budapesztu. Blaha Lujza tér

Gdy przed stu laty opublikowano tę pocztówkę, Budapeszt był olśniewającą metropolią. Rósł jak na drożdżach przyćmiewając cesarski Wiedeń. Imponował rozmachem urbanistycznym i infrastrukturą.

Już w 1896 roku ruszyło metro – pierwsze na kontynencie europejskim. „Spotkam Cię o siódmej pod Narodowym, gdzie przystaje siódemka” – śpiewano przed laty na Węgrzech. Gmach Teatru Narodowego oglądamy z lewej strony pocztówki. Mocno sfatygowany podczas walk w 1956 roku. Dziesięć lat później barbarzyńsko rozebrany podczas budowy stacji metra.

Odbudowano za to widoczną na zdjęciu kamienicę na rogu Rákóczi út z charakterystyczną, cebulastą kopułą. W październiku 1956 r. sowieckie czołgi rozłupały jej narożnik.

 

blaha-lujza-ter-kamienica-przy-narozniku-rakoczi-ut-odbudowana-po-zniszczeniu-w-1956-r-w-tle-strzelista-wieza-palacu-nowy-jork-fot-jsm
Blaha Lujza tér. Kamienica przy narożniku Rákóczi út odbudowana po zniszczeniu w 1956 r. W tle strzelista wieża pałacu Nowy Jork. Fot. Jerzy S. Majewski

 

blaha-lujza-ter-cebulasty-helm-kamienicy-przy-narozniku-rakoczi-ut-fot-jsm
Blaha Lujza tér. Cebulasty hełm kamienicy przy narożniku Rákóczi út. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Spójrzmy w głąb pocztówki. Nad zabudową góruje iglica Pałacu Nowy Jork wzniesionego w latach 1891-95  dla amerykańskiego towarzystwa ubezpieczeniowego (proj. Alajosz Hauszman).

 

wspolczesny-widok-palacu-nowy-jork-przy-erzsebetkorut-9-fot-jsm
Współczesny widok pałacu Nowy Jork przy Erzsébet körút 9. Fot. Jerzy S. Majewski

 

fragment-elewacji-palacu-nowy-jork-fot-jsm
Fragment elewacji pałacu Nowy Jork. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Budynek, dziś mieszący luksusowy hotel, zasłynął dzięki kawiarni „New York”. Jej wnętrze to piorunująca mieszanka stylu barokowego i secesji. Wciąż olśniewa takim bogactwem, że niektórzy uważają kawiarnię za najpiękniejszą na świecie.

 

fragment-wnetrza-kawiarni-new-york-fot-jsm
Fragment wnętrza kawiarni New York. Fot. Jerzy S. Majewski

Na przełomie XIX i XX w. stała się ona drugim domem dziesiątków pisarzy, poetów, artystów, którym zapewniano darmowy papier i atrament oraz groszowe bułki z serem. Przesiadywali tu m.in. Ferenc Molnár (autor Chłopców z placu broni) i Mihály Kertész (jako Michael Curtiz reżyserował Casablankę), a Endre Ady – pisał wiersze.

 

sufity-kawiarni-zdobia-malowidla-o-tematyce-symbolicznej-tematyka-tego-plafonu-wyraznie-odnosi-sie-do-pojecia-amerykanskiej-wolnosci-fot-jsm
Dekoracja sufitu jednego z pomieszczeń kawiarni New York. Fot. Jerzy S. Majewski

Sufity kawiarni zdobią malowidła o tematyce symbolicznej. Tematyka plafonu powyżej wyraźnie odnosi się do pojęcia amerykańskiej wolności.

Na innych malowidłach, pełnych roznegliżowanych postaci, oglądamy sceny mitologiczne.

 

dekoracja-sufitu-jednego-z-pomieszczen-kawiarni-new-york-fot-jsm
Dekoracja sufitu jednego z pomieszczeń kawiarni New York. Fragment. Fot. Jerzy S. Majewski

Wracając do pocztówki, zwróćmy jeszcze uwagę na widoczne na niej tramwaje elektryczne. W Budapeszcie uruchomiono je w 1887 roku. Dziś po tej samej ulicy jeżdżą najdłuższe w Europie składy Siemens Combino Plus – długie na 54 metry.

Jerzy S. Majewski

Tagi

art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota Budapeszt ceramika Cinque Terre cmentarz design Florencja Gdańsk Gdynia gotyk Hiszpania II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo mała architektura modernizm nowe inwestycje odbudowa pałace Podróże pomniki Powstanie Warszawskie Poznań renesans rozbiórka Rzym secesja Sezam Stambuł sztuka ulotna Turcja wakacje Warszawa wieżowce wrzesień 1939