Przewiń treść

Warszawa. Niebotyk z najmniejszym podwórkiem

Kamienica przy Marszałkowskiej 1 nazywana jest niekiedy warszawskim domem „żelazkiem”. Ma najmniejsze w Warszawie podwórko studnię, nakryte szklanym świetlikiem i należała do najwyższych domów w naszym mieście przed 1914 r.

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Na dachu widać świetlik. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Na dachu widać świetlik. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Zniszczone dwa ostatnie piętra we wrześniu 1939 r. To zdjęcie przekonuje że budynek nie ma szkieletu żelbetowego. Zdjęcie ze zbioru Jerzego Syty. Obecnie w zbiorach MPW
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Zniszczone dwa ostatnie piętra we wrześniu 1939 r. To zdjęcie przekonuje, że budynek nie ma szkieletu żelbetowego. Zdjęcie ze zbioru Jerzego Syty. Obecnie w zbiorach MPW

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Oszczędne w wyrazie, wczesnomodernistyczne elewacje budynku z lat 1912-13 opracowano w duchu uproszczonego klasycyzmu. Dziś wymagają pilnego remontu. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Oszczędne w wyrazie, wczesnomodernistyczne elewacje budynku z lat 1912-13 opracowano w duchu uproszczonego klasycyzmu. Dziś wymagają pilnego remontu. Fot. Jerzy S. Majewski

W latach 70. XX w., gdy chodziłem do szkoły, i potem w latach 80., kiedy studiowałem, eksplorowanie podwórek, klatek schodowych, a nawet piwnic i dachów warszawskich kamienic nie było trudne. W domach nie było jeszcze domofonów i bez przeszkód można było wchodzić do ich wnętrz. Wiele kamienic sprzed 1914 r., mających mieszkania 5- czy 7-pokojowe po wojnie zamieniono na kołchozy, gdzie każdy pokój to mieszkanie, czasem ze wspólną kuchnią, a zawsze ze wspólną łazienką i korytarzem. Drzwi do tego ostatniego zwykle stały otworem. Snuły się po nich zapachy kuchenne, krzyki domowych awantur czy jedyny w swoim rodzaju, zatęchły smród mieszkań zamienionych w meliny.

Zaglądałem na takie korytarze i nie zdarzyło mi się nigdy, by ktoś zwrócił na mnie uwagę. Żałuję, że nie istniały jeszcze w tamtych czasach aparaty cyfrowe. Ileż można było zrobić fotografii. Na sufitach wspólnych korytarzy zdarzały się sztukaterie, w kącie czasem ozdobny piec kaflowy, a pod wytartym linoleum kawałek czarnego od brudu parkietu.

Dziś niejako nadrabiam tamte zaległości dokumentacyjne. Poniżej przedstawiam garść fotografii z wnętrz kamienicy przy Marszałkowskiej 1 z najmniejszym w Warszawie podwórkiem studnią. Z racji wyjątkowej wysokości i lokalizacji na trójkątnej działce kamienica ta niekiedy nazywana jest domem żelazkiem.

O budynku tym pisałem już kiedyś w cyklu „Warszawa nieodbudowana” na łamach Gazety Stołecznej. Tu przypomnę jedynie kilka podstawowych faktów. Budynek powstał w latach 1912-1913. Nazwiska projektanta nie znamy. W środku dominowały mieszkania dostępne dla średnio zamożnej inteligencji. Były to lokale 3- i 4-pokojowe oraz pokoje kawalerskie, wynajmowane na żądanie wraz z umeblowaniem. Parter to sklepy i główne wejście do kamienicy od Marszałkowskiej.

W porównaniu z iście pałacowymi wejściami do kamienic projektowanych przez takich architektów jak Józef Napoleon Czerwiński i Wacław Heppen, czy Henryk Stifelman i Stanisław Weiss, tutaj główne wejście zaskakuje niepozornością. Wiodło do ciemnego i dość ciasnego hallu umieszczonego na poziomie parteru pod podwórkiem studnią. Światło dzienne do wnętrza sączyło się przez strop częściowo wyłożony luksferami. Było go jednak mało, bo najpierw musiało ono wpaść na samo dno głębokiej studni, jaką tworzyło podwórko o wymiarach 2 na 4 i na 8 metrów. Od góry podwórko przykrywa szklany świetlik.

Z hallu z dwóch stron wiodą wejścia na klatki schodowe. Jedna z nich ma trójkątną duszę ciągnącą się przez wysokość ośmiu pięter.

Podwórko studnia nie pogarszało zatem warunków mieszkaniowych. Nie wychodziły na nie bowiem okna pomieszczeń mieszkalnych, a jedynie duże okna klatek schodowych oraz mniejsze korytarzy wiodących do mieszkań. Za to mieszkania oświetlane były przez okna w trzech elewacjach zewnętrznych – na ulicę Marszałkowską, plac Unii Lubelskiej (w 1914 Rondo Mokotowskie) i Polną.

Dodajmy, że nieparzysta strona Polnej nie była zabudowana. Ciągnął się za nią tor wyścigów konnych i z okien był daleki widok na tę stronę. Z kolei z okien wychodzących na Rondo Mokotowskie dostrzec można było daleki Czerniaków. Właściciel kamienicy mógł z czystym sumieniem reklamować wszystkie mieszkania jako frontowe i słoneczne.

Dom miał nowoczesne wyposażenie. Nie tylko elektryczność i centralne ogrzewanie, ale też centralne odkurzacze, spiżarnie, kuchnie gazowe. Skromniej wyposażone były pokoje kawalerskie. Miały wspólne łazienki na korytarzu, ale w tamtej epoce nie było to rozwiązanie, które by kogoś raziło. Za to właściciel dla wygody mieszkańców zatrudniał „obsługę kamerdynerską”.

Schody w kamienicy wyłożone zostały białym marmurem, a w jednej z klatek znalazł się szyb w metalowej siatce mieszczący windę. Dziś z oryginalnej windy nic nie zostało, jednak nadal istnieje siatka. Na każdym piętrze nad dawnym wejściem do windy widnieje inicjał „SK” – Stanisław Kacperski.

Zdaniem Jerzego Kasprzyckiego inicjatorem budowy był Stanisław Kowalski. Jak pisał  w „Pożegnaniach Warszawskich”, był on kupcem przybyłym z prowincji. Pierwsza wojna światowa zmieniła sytuację na rynku. Strzaskała w drzazgi wiele fortun i Kowalski sprzedał dom małżonkom Stanisławowi i Kazimierze Kacperskim. Wydaje się jednak, że to jedynie legenda. Budowę rozpoczął Stanisław Kacperski. Litery SK nad drzwiami windy są jego inicjałem. Ostatnim przedwojennym właścicielem kamienicy był Państwowy Zakład Emerytalny.

Dziś zarówno elewacje, jak i wnętrza prezentują się dość smętnie, ale mroczny hol na parterze, korytarze obiegające podwórko studnię i zdumiewające schody zdają się tworzyć jeden z najbardziej tajemniczych labiryntów w warszawskich kamienicach.

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Dusza trójkątnej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Dusza trójkątnej klatki schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Dusza klatki schodowej oglądana z góry. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Dusza klatki schodowej oglądana z góry. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Balustrada na klatce schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Balustrada na klatce schodowej. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Widok z klatki schodowej na podwórko. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Widok z klatki schodowej na podwórko. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Siatka wraz z dawnymi drzwiami do windy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Siatka wraz z dawnymi drzwiami do windy. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Inicjał Stanisława Kowalskiego nad drzwiami do windy. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Inicjał Stanisława Kacperskiego nad drzwiami do windy. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Mocno przeszklony, trójkątny wykusz klatki schodowej. Takie trójkątne wykusze pojawiły się w Warszawie od strony podwórek na kilka lat przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Mocno przeszklony, trójkątny wykusz klatki schodowej. Takie trójkątne wykusze pojawiły się w Warszawie od strony podwórek na kilka lat przed wybuchem pierwszej wojny światowej. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Marszałkowska 1. Elewacje od Polnej i Placu Unii Lubelskiej. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Marszałkowska 1. Elewacje od Polnej i Placu Unii Lubelskiej. Fot. Jerzy S. Majewski

 

Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Konstrukcja świetlika nad podwórkiem. Fot. Jerzy S. Majewski
Warszawa. Kamienica przy Marszałkowskiej 1. Konstrukcja świetlika nad podwórkiem. Fot. Jerzy S. Majewski

Zapisz

Zapisz

Tagi

art deco barok Belgia Berlin Białoruś brzydota Budapeszt ceramika Cinque Terre cmentarz design Florencja Gdańsk Gdynia gotyk Hiszpania II wojna światowa infrastruktura miejska Italia kamienice Katowice klasycyzm Kraków malarstwo mała architektura modernizm nowe inwestycje odbudowa pałace Podróże pomniki Powstanie Warszawskie Poznań renesans rozbiórka Rzym secesja Sezam Stambuł sztuka ulotna Turcja wakacje Warszawa wieżowce wrzesień 1939